Toàn văn bài phát biểu của ĐHY Luis Antonio G. Tagle tại Hội thảo “PX Nguyễn Văn Thuận – Chứng nhân của Hy vọng”

Toàn văn bài phát biểu của Đức Hồng y Luis Antonio G. Tagle, Quyền Tổng trưởng Bộ Loan Báo Tin Mừng tại Hội thảo kỷ niệm 50 năm sách “Đường Hy Vọng” ra đời, ngày 25/3/2026 tại Rôma:

“Tôi rất vui mừng được tham dự sự kiện này nhằm tôn vinh Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận. Tôi xin cảm ơn gia đình của ngài, đặc biệt là người em của ngài, chị Elisabeth, và các tổ chức đã quy tụ chúng ta hôm nay để tuyên bố với thế giới rằng hy vọng là có thật, và chúng ta đã thấy điều đó nơi chính con người của Đức Hồng y Thuận. Vai trò của tôi không phải là trình bày một bài diễn thuyết mang tính học thuật, nhưng là kể lại một câu chuyện.

Chúng ta hãy quay trở lại Manila, Philippines, khi nơi đây trở thành tâm điểm chú ý của thế giới vào tháng Giêng năm 1995. Đó là Ngày Giới Trẻ Thế Giới lần thứ mười, lần đầu tiên được tổ chức tại châu Á. Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã gặp gỡ hàng triệu bạn trẻ tại Manila. Cũng trong những ngày đó, Đại hội toàn thể lần thứ 6 của Liên Hội đồng Giám mục Á Châu (FABC) được tổ chức tại Manila để kỷ niệm 25 năm thành lập, vốn cũng diễn ra tại đây vào năm 1970 nhân chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng Phaolô VI.

Năm 1995, dù khi ấy tôi vẫn còn là một linh mục trẻ, tôi được phân công tham dự không phải Ngày Giới Trẻ Thế Giới mà là các phiên họp của các Giám mục Á Châu. Ủy ban trung ương của FABC đã mời tôi trình bày bài tham luận chính với chủ đề: “Chúa Giêsu Kitô: Đấng Phục vụ Sự sống”. Ngày 11 tháng 1 năm 1995, tôi đến với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, nhưng khi đứng trước các Giám mục Á Châu, tôi lại hối tiếc vì đã nhận lời mời. Run rẩy như một người mất bình tĩnh, tôi đọc bài của mình một cách vội vã, và ngay khi kết thúc, tôi nhanh chóng rời khỏi hội trường, đi xuống phòng ăn, pha một ly cà phê lớn và chỉ mong không ai nhìn thấy mình. Khi đang nhấp cà phê, một vị Giám mục tiến đến gần tôi. Lẽ ra tôi nên về phòng chứ không phải xuống phòng ăn, nhưng giờ thì đã muộn. Ngài nói: “Trong lúc thuyết trình, trông cha có vẻ hồi hộp, nhưng cha đã làm rất tốt. Cha thật xuất sắc.” Tôi cảm ơn ngài, cơ thể đang run của tôi bắt đầu dịu lại. Đưa tay bắt tay tôi, vị Giám mục nói: “Tôi là Tổng Giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, đến từ Việt Nam, hiện đang phục vụ tại Vatican.” Tôi như bị sét đánh. Đây chính là Đức cha Thuận mà tôi đã từng nghe nói đến. Giờ đây, ngài đang đứng trước mặt tôi, an ủi, trấn an và khích lệ tôi. Sau khi cảm ơn ngài vì những lời tốt đẹp, tôi hỏi về cuộc đời của ngài – vốn đã trở nên khá nổi tiếng. Chúng tôi ngồi xuống, và ngài kể lại câu chuyện của mình. Khi đó là buổi chiều. Điều làm tôi xúc động là khi hồi tưởng lại những kinh nghiệm đau đớn và thậm chí tủi nhục, giọng nói của ngài vẫn bình thản, gương mặt vẫn thanh thản. Không có một chút cay đắng hay hận thù nào nơi ngài. Tôi không thể rời mắt khỏi gương mặt rạng rỡ và nụ cười của ngài. Rồi trời tối. Chúng tôi lỡ bữa tối. Nhưng trước khi chia tay, ngài nói: “Từ nay, hãy gọi tôi là ‘Chú’. Nếu cha đến Rôma, nhớ ghé thăm tôi.” Tôi hứa sẽ làm như vậy, nhưng trong lòng lại nghi ngờ không biết mình có đến Rôma hay không. Có một điều tôi chắc chắn là Đức Tổng Giám mục Thuận rất nhớ gia đình mình. “Hãy gọi tôi là Chú.” Có lẽ tôi trông giống một người cháu của ngài.

Hai năm sau, vào năm 1997, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm tôi làm thành viên của Ủy ban Thần học Quốc tế, do Đức Hồng y Joseph Ratzinger đứng đầu. Từ năm 1998, tôi đến Rôma ít nhất hai lần mỗi năm để tham dự các cuộc họp. Mỗi lần ở Rôma, tôi đều gọi điện cho “Chú Thuận”, lúc đó là Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình. Giờ đây “Chú” của tôi đã là Chủ tịch! Khi lịch trình cho phép, ngài mời tôi đi ăn tối tại nhiều nhà hàng khác nhau. Ngài gọi món nhưng hầu như không ăn. Ngài chỉ nhìn tôi ăn và vui vẻ gắp thức ăn cho tôi. Đôi khi tôi lo lắng không hiểu tại sao ngài rất ít ăn. Vào năm 1999 hoặc 2000, ngài đưa tiền cho tôi để mua cuốn sách “Năm chiếc bánh và hai con cá” cho các chủng sinh tại chủng viện nơi tôi làm giám đốc. Ngài nói nếu tôi không tìm được sách ở Philippines, thì hãy dùng số tiền đó để in sách. Tháng 2 năm 2001, tôi vui mừng khi “Chú Thuận” được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong Hồng y. Đến tháng 10 năm 2001, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm tôi làm Giám mục Imus. Tôi đã mời “Chú Thuận” tham dự lễ tấn phong Giám mục của tôi vào tháng 12, nhưng ngài xin kiếu vì vấn đề sức khỏe. Ngài hứa sẽ cầu nguyện cho tôi. Chúng tôi đùa rằng vị Hồng y giờ đây có một người cháu là Giám mục. Tôi hứa sẽ đến thăm ngài trong khóa đào tạo dành cho các Giám mục mới vào năm 2002.

Tôi đến Rôma vào tháng 9 năm 2002 để tham dự khóa đào tạo thường niên dành cho các Giám mục được bổ nhiệm năm trước. Ngày 15 tháng 9 năm 2002, tôi gọi điện đến nơi ở của ngài. Tôi được báo rằng “Chú Hồng y” đang bệnh nặng. Ngài bị ung thư dạ dày. Lúc này tôi mới hiểu vì sao ngài rất ít ăn. Hẳn ngài đã chịu đau đớn khi dẫn tôi đi ăn tại các nhà hàng. Nhưng đau khổ không ngăn cản ngài làm cho người khác được vui. Ngày hôm sau, 16 tháng 9, ngài đã về với Thiên Chúa Vinh hiển, Đấng mà ngài luôn đặt trọn niềm hy vọng. Tôi tham dự Thánh lễ an táng ngày 20 tháng 9 năm 2002 tại Đền thờ Thánh Phêrô, với sự hiện diện của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Ca đoàn gồm các chủng sinh, linh mục và nữ tu Việt Nam đã làm vang lên trong Đền thờ những lời cầu nguyện du dương. Chúng tôi như được trở về quê hương Việt Nam thân yêu của ngài. Nỗi buồn lan tỏa trong bầu khí, nhưng cũng có lòng biết ơn vì hồng ân về người tôi tớ của Thiên Chúa và của Giáo hội này. Khi bước ra cửa, tôi dừng lại, chạm vào quan tài của ngài và thì thầm: “Chú ơi, con đã đến. Chú đã làm rất tốt. Chú thật xuất sắc.” Cùng với tất cả anh chị em, tôi vững tin rằng “Chú Thuận” nay đang sống trong công lý và bình an vĩnh cửu của Thiên Chúa.

Xin cám ơn tất cả mọi người.”

Luis Antonio G. Tagle