Người xướng ý nguyện hướng lên bàn thờ hay đối diện với cộng đoàn?

Nguồn hình ảnh: cgvdt

Thật ra, thực hành như trên đã không theo sát hướng dẫn của Hội thánh vì Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (QCSL) số 138 nói rõ: “Sau kinh Tin kính, linh mục đứng tại chỗ, chắp tay, nói mấy lời vắn tắt, mời gọi tín hữu đọc lời nguyện chung. Một ca viên, thầy đọc sách hay một người khác, đứng tại giảng đài hay một chỗ thuận tiện [hướng về dân chúng/versus populum] xướng những ý nguyện, và cộng đoàn sốt sắng đáp lại theo phần của mình. Sau cùng, linh mục dang tay đọc lời nguyện kết thúc”^[1] Chính vì đòi hỏi của QCSL 138 mà khi giải đáp một câu hỏi gần tương tự, Cha Edward McNamara tuyên bố rằng quy tắc này, tức người xướng ý nguyện đối diện với cộng đoàn, cần được tuân giữ.^[2]

Sở dĩ Hội thánh yêu cầu [những] người xướng ý nguyện nên quay mặt về phía cộng đoàn vì những lý do sau đây:

1/ Thứ nhất, dầu toàn bộ lời nguyện chung/lời nguyện tín hữu là hành vi cầu nguyện của Hội thánh hướng về Thiên Chúa, nhưng có thể nói rằng các ý nguyện được loan báo trong lời nguyện tín hữu không hẳn là lời nguyện trực tiếp dâng lên Thiên Chúa mà là những lời dành cho/ gởi đến cộng đoàn, tức là được nói với dân chúng. Khi bàn về lời nguyện tín hữu, J. D. Crichton đã nhận định rằng, theo tài liệu hướng dẫn “Về lời nguyện chung hay lời nguyện tín hữu” (De oratione communi seu fidelium),^[3] bản chất của ý nguyện là lời mời gọi để cầu nguyện chứ không phải là lời cầu nguyện; người xướng ý nguyện công bố các ý nguyện để cộng đoàn cùng cầu nguyện.^[4] Vì nói với cộng đoàn nên người xướng ý nguyện không sử dụng đại danh từ “chúng con” mà là “chúng ta”, ví dụ: Chúng ta cùng cầu xin Chúa cho….; Chúng ta hãy khẩn cầu ….^[5] Lẽ đương nhiên, với những lời này, người xướng ý nguyện nên ưu tiên đứng ở giảng đài và đối diện với đoàn dân như chỉ dẫn (x. QCSL 138) nhằm kêu mời mọi người hiệp ý cầu nguyện theo một “ý chỉ cụ thể” vừa được xướng lên (x. QCSL 69-70; De oratione communi seu fidelium, số 9-10).^[6]

2/ Thứ hai, cấu trúc của lời nguyện tín hữu mang tính đối đáp (x. QCSL 71): (1) Chủ tế là người thưa lên với Chúa ở lời nguyện kết vốn được ngài thực hiện trong tư thế cầu nguyện dang tay (x. Nghi thức Thánh lễ, số 20; QCSL 69-71, 138);^[7] (2) Lời đáp của cộng đoàn cũng vậy (ví dụ: Xin Chúa nhận lời chúng con): là lời nguyện đoàn dân thưa lên với Chúa;^[8] (3) Còn lời dẫn nhập của linh mục và các ý nguyện đều hướng về cộng doàn chứ không phải hướng đến Thiên Chúa (x. De oratione communi seu fidelium, số 7).^[9] Vì đối tượng trực tiếp là cộng đoàn, cho nên thừa tác viên xướng ý nguyện đứng đối diện với dân chúng là phù hợp nhất hầu giúp cộng đoàn tập trung và chú ý hơn vào lời mời gọi. Họ công bố ý nguyện, và sau đó, dân chúng tích cực đáp lại ý nguyện bằng lời khẩn cầu dâng lên Chúa sau mỗi ý nguyện hoặc cầu nguyện thầm lặng hầu làm cho những lời thỉnh cầu/ý nguyện trở thành hành động cầu nguyện chung (x. Mục lục các bài đọc trong thánh lễ [Ordo Lectionum Missae], số 31).^[10]

3/ Thứ ba, khác với các lời nguyện của linh mục chủ tế (như lời nguyện nhập lễ/tiến lễ/hiệp lễ hay Kinh nguyện Thánh Thể) vốn được dâng lên Thiên Chúa nhân danh Hội thánh, các ý nguyện được xướng lên như lời mời gọi để thúc đẩy sự tham gia tích cực của dân Chúa mà lý tưởng nhất là bằng cách hát lên/ngâm tụng sau mỗi ý nguyện (x. QCSL 36; Ordo Lectionum Missae, 31).^[11] Do đó, đứng đối diện với cộng đoàn sẽ làm nổi bật vai trò của người xướng ý nguyện: là một thừa tác viên đóng vai trò loan báo các ý nguyện nhằm mời gọi toàn thể dân thánh thực thi chức tư tế của mình qua việc, sau khi nghe xướng ý nguyện, thì sốt sắng cùng nhau đáp lại bằng lời khẩn cầu dâng lên Thiên Chúa (ví dụ: Xin Chúa nhận lời chúng con…) hoặc là thinh lặng sau mỗi ý nguyện (chẳng hạn trong mùa Vọng và mùa Chay) hầu giúp mọi người tham gia vào lời nguyện cách nội tâm hơn (QCSL 5; Ordo Lectionum Missae, 31).^[12]

4/ Thứ tư, Hội thánh ưu tiên thực hành loan báo ý nguyện với một thừa tác viên (ở số ít), tức thông thường ý nguyện được xướng bởi một phó tế, hoặc bởi một ca viên, một thừa tác viên đọc sách, hoặc bởi một tín hữu giáo dân (x. QCSL 71, 138, 171d, 197; Ordo Lectionum Missae, các số 30, 53). Thực hành này cũng gần tương tự như cử hành phụng vụ thứ Sáu Tuần Thánh: “Kết thúc phần Phụng vụ Lời Chúa bằng lời nguyện chung, theo cách sau đây: phó tế, hoặc một thừa tác viên giáo dân, đứng tại giảng đài, đọc lời kêu mời, nêu lên ý cầu nguyện. Sau khi mọi người thinh lặng cầu nguyện giây lát, linh mục đứng tại ghế, hoặc tùy nghi, tại bàn thờ, dang tay đọc lời nguyện.”^[13] Thêm nữa, Hội thánh còn khuyên linh mục chủ tế điều khiển việc cầu nguyện tại ghế (ad sedem - x. QCSL 71, 138; Ordo Lectionum Missae, số 31).^[14] Chỉ dẫn này nhằm tạo điều kiện cho thừa tác viên loan báo ý nguyện dễ dàng di chuyển đến giảng đài y như thừa tác viên công bố Sách thánh hầu giúp mọi người hiểu rằng: lời nguyện tín hữu có mối liên hệ chặt chẽ với Lời Chúa, nối kết với phần Phụng vụ Lời Chúa và là thành tố của phần này. Tại đây, đương nhiên người xướng ý nguyện đứng đối diện với dân chúng mà thực thi nhiệm vụ. Trong thực hành chung của Hội thánh khắp nơi, khi có lý do mục vụ chính đáng, có thể có nhiều người tham gia trình bày ý nguyện. Nhưng dầu có hơn một người xướng ý nguyện, thực hành ưu tiên vẫn là từng người một tiến đến giảng đài, đứng đối diện với cộng đoàn ở đó mà loan báo ý nguyện (x. QCSL 138, 177; Ordo Lectionum Missae, 30-31).^[15]

5/ Thứ năm, tương thích với ấn bản thứ II (1975) của Sách Lễ Rôma và QCSL [1975], văn kiện Mục lục các bài đọc trong thánh lễ (năm 1981) do Thánh bộ Phụng tự ban hành yêu cầu xướng ý nguyện chỉ “tại giảng đài” (số 30); nhưng QCSL [2002] (số 138) sau này đã mở rộng hơn bằng cách bổ sung thêm “hay một chỗ thuận tiện.” Như vậy, trong trường hợp không chọn ưu tiên đứng tại giảng đài như một vị trí lý tưởng, [những] người xướng ý nguyện dù đúng là hướng về đoàn dân nhưng cũng không nên đứng ở bất kỳ vị trí nào làm suy giảm khả năng nghe, nhìn hoặc gây xáo trộn sự tập trung của cộng đoàn (x. QCSL 311). Bởi đó, “một chỗ thuận tiện” nói trong QCSL (số 138) và sách Lễ nghi giám mục (số 144) được hiểu là ở những vị trí sau đây tùy theo thừa tác viên xướng ý nguyện, nhưng tiêu chuẩn cốt lõi vẫn là hướng về phía dân chúng và bảo đảm cộng đoàn nghe-nhìn họ ở mức độ tối ưu: (1) Đối với phó tế: thay vì đi đến giảng đài, thầy có thể đứng tại ghế của mình trong cung thánh mà xướng ý nguyện (x. QCSL 294); (2) Đối với các thừa tác viên khác: có thể đứng quay mặt về phía cộng đoàn mà loan báo ý nguyện tại một vị trí trong hoặc sát cung thánh nhưng ở về một bên cung thánh, không lấn át giảng đài, cũng không che khuất bàn thờ, giảng đài, ghế chủ tọa, và vẫn đảm bảo cho cộng đoàn dễ dàng nhìn-nghe thấy người xướng (x. QCSL 294, 309, 311; sách Giáo lý Hội thánh Công giáo, số 1184).^[16]

Kết luận thực hành

Từ những gì đã diễn giải ở trên, nhất là dựa vào QCSL số 138 và 71, chúng ta đi đến thực hành như sau: (1) Như một sự chọn lựa thông thường và ưu tiên, người xướng ý nguyện (thường là một thầy phó tế, một ca viên, thầy đọc sách/thừa tác viên đọc sách hay một người khác), đứng tại giảng đài, đối diện với/hướng về dân chúng mà loan báo ý nguyện; (2) Trong trường hợp đặc biệt phải nhờ đến hơn một người xướng ý nguyện, từng người một di chuyển đến giảng đài, đứng quay mặt về phía cộng đoàn mà xướng ý nguyện; (3) Nếu không thể nào đứng tại giảng đài, thì [những] người xướng ý nguyện có thể đứng tại một nơi thích hợp/thuận tiện trong hoặc sát cung thánh, nhưng cũng phải hướng về dân chúng mà xướng ý nguyện chứ không hướng lên bàn thờ; (4) Theo hướng dẫn về thực hành nghi lễ, sau phần ý nguyện, [những] người xướng ý nguyện nên đứng tại chỗ, hướng về phía chủ tế cho đến khi chủ tế đọc xong lời nguyện kết và cộng đoàn thưa “Amen” thì mới di chuyển về chỗ của mình.^[17]

__________

[1] Bản gốc La tinh QCSL số 138: “Dicto symbolo, sacerdos stans ad sedem, manibus iunctis, brevi monitione fideles invitat ad orationem universalem. Deinde cantor vel lector vel alius, ex ambone aut ex alio loco convenienti, intentiones versus populum proponit, populo pro sua parte suppliciter respondente. Postremo sacerdos, manibus extensis, precationem oratione concludit.” [các bản dịch sinh ngữ đều giữ nguyên versus populum, ví dụ: rivolto al popolo (bản tiếng Ý) / vers le people (bản tiếng Pháp) / while facing the people (bản tiếng Anh)]; x. Paul Turner, Let Us Pray: A Guide to the Rubrics of Sunday Mass (Collegeville: Liturgical Press, 2012), no. 391.

[2] Edward McNamara, LC, “Prayer of the Faithful” (May 25, 2025), acc. 20/07/2026, https://epriest.com/liturgies/view/2431.

[3] Văn bản này được ban hành bởi “Hội Đồng Thực Thi Hiến Chế Về Phụng Vụ Thánh” (Consilium Ad Exsequendam Constitutionem De Sacra Liturgia [In Civitate Vaticana – 1965]).

[4] X. J. D. Crichton, Understanding the Mass (London: Geoffrey Chapman,1993), 94.

[5] Sách Lễ Rôma [2002], “Những mẫu lời nguyện chung”

[6] X. Introduction to the Order of Mass: A Pastoral Resource of the Bishops’ Committee on the Liturgy (Washington, D.C., 2003), no. 98; Paul Turner, Let Us Pray: A Guide to the Rubrics of Sunday Mass, nos. 388, 395; Columba McCann, OSB, 101 Liturgical Suggestions (Dublin: Hudson Killeen Ltd, 2014), 68; Joseph DeGrocco, A Pastoral Commentary on the General Instruction of the Roman Missal (Chicago: Liturgy Training Publications, 2011), no. 71.

[7] X. Joseph DeGrocco, The Church at Worship: Theology, Spirituality, and Practice of Parish Liturgy (Chicago: Liturgy Training Publication, 2013), 130

[8] X. Introduction to the Order of Mass, no. 98.

[9] X. Peter Elliot, Ceremonies of the Modern Roman Rite (San Francisco: Ignatius Press, 2004), no. 266.

[10] DeGrocco, A Pastoral Commentary on the General Instruction of the Roman Missal, no. 71.

[11] X. Dennis C. Smolarski, SJ, Q & A: The Mass (Chicago: Liturgy Training Publications, 2002), 36.

[12] X. McNamara, LC, “Prayer of the Faithful”; DeGrocco, A Pastoral Commentary on the General Instruction of the Roman Missal, no. 69, 71; Pierre Tournier, “Lời Cầu nguyện Phổ quát,” trong Họp nhau Cử hành Phụng vụ, tập II ((Đồng Nai: Nxb. Đồng Nai, 1992), 278. 

[13] Sách Lễ Rôma [2002], “Thứ Sáu Tuần Thánh’, số 11; Bộ Phụng tự Thánh, “Thư Luân Lưu Về Việc Chuẩn Bị Và Cử Hành Đại Lễ Phục Sinh”, số 67; De oratione communi seu fidelium, trang 20-1.

[14] OLM81 = Ordo Lectionum Missae, editio typica altera (Vatican City: Typis Polyglottis Vaticanis, 1981).

[15] X. DeGrocco, A Pastoral Commentary on the General Instruction of the Roman Missal, no. 71, 138.

[16] X. DeGrocco, A Pastoral Commentary on the General Instruction of the Roman Missal, nos. 71, 138; Turner, Let Us Pray, no. 391; Elliot, Ceremonies of the Modern Roman Rite, no. 266.

[17] X. Elliot, Ceremonies of the Modern Roman Rite, no. 266; DeGrocco, The Church at Worship: Theology, Spirituality, and Practice of Parish Liturgy, 130; Pierre Tournier, 285.

Lm. Giuse Phạm Đình Ái, SSS

https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/nguoi-xuong-y-nguyen-huong-len-ban-tho-hay-doi-dien-voi-cong-doan