Phó tế vĩnh viễn: Là gì và vì sao Giáo hội Việt Nam đến nay chưa có?

Ảnh: Catholic Outlook​

Theo Bộ Giáo luật 1983, phó tế vĩnh viễn là một bậc trong Bí tích Truyền Chức Thánh. Luật quy định tuổi tối thiểu với người không lập gia đình ít nhất 25 tuổi, còn người đã lập gia đình ít nhất 35 tuổi và phải có sự đồng thuận của người vợ.

Về nguyên tắc, người có vợ bị ngăn trở để lãnh nhận chức thánh. Tuy nhiên, người có vợ có thể chịu chức nếu được “hợp pháp định hướng cho phó tế vĩnh viễn”. Giáo hội coi đây là một ơn gọi có phân định và chương trình đào tạo nghiêm túc.

Sau khi đã chịu chức, phó tế (cũng như mọi giáo sĩ) không thể kết hôn hữu hiệu. Người đã lãnh nhận chức thánh mà “toan kết hôn” thì hôn phối bất thành. Vì thế, một phó tế vĩnh viễn đã có gia đình, nếu vợ qua đời, việc tái hôn là vấn đề rất nhạy cảm và thường chỉ có thể trong những trường hợp đặc biệt theo thẩm quyền miễn chuẩn của Tòa Thánh (tùy hồ sơ).

Về đời sống kỷ luật, giáo sĩ có bổn phận sống khiết tịnh theo bậc sống, và sự gắn bó với đức khiết tịnh và độc thân như một hồng ân giúp tận hiến trọn vẹn. Tuy nhiên, phó tế vĩnh viễn (thường là người đã kết hôn) được miễn khỏi một số quy định kỷ luật áp dụng cho giáo sĩ (như vài giới hạn về trang phục hay một số hoạt động xã hội–chính trị), trừ khi luật địa phương quy định khác.

Sau Công đồng Vaticanô II, Đức Phaolô VI đã chính thức tái lập phó tế vĩnh viễn bằng tự sắc Sacrum Diaconatus Ordinem (1967), đặt nền cho việc đào tạo và sử dụng phó tế vĩnh viễn trong Giáo hội Latinh. Tòa Thánh cũng ban hành bộ văn kiện nền tảng về đào tạo và đời sống–sứ vụ phó tế vĩnh viễn (1998), để nói về trách nhiệm của giám mục và sự thống nhất trong đào tạo, tôn trọng hoàn cảnh địa phương.

Trong thực tế mục vụ, phó tế vĩnh viễn thường được sai phái ở các lãnh vực “giao điểm” giữa nhà thờ và đời sống như mục vụ gia đình, đồng hành người nghèo, bệnh viện–nhà tù, giáo lý–tân tòng, chăm sóc tang chế, Caritas… Họ là giáo sĩ, nhưng thường vẫn có nghề nghiệp dân sự. Chính điều đó giúp họ “đứng giữa” để nối các nhu cầu xã hội với nhịp sống phụng vụ của cộng đoàn.

Theo thống kê Vatican công bố năm 2025 (dữ liệu năm 2023), phó tế vĩnh viễn là nhóm giáo sĩ tăng mạnh, khoảng 51.433 người năm 2023, tập trung chủ yếu ở một số vùng (đặc biệt châu Mỹ và châu Âu), còn châu Á tương đối ít.

Ảnh: Catholic Standard​

Riêng tại Giáo hội Việt Nam, chức vụ này vẫn chưa được triển khai theo nghĩa thông dụng trong Giáo hội hoàn vũ. Còn “vì sao chưa?”- các ghi nhận trên không giải thích chi tiết, nhưng nhìn từ kinh nghiệm mục vụ, có thể hiểu theo vài lý do rất đời thường:

Thứ nhất, ở Việt Nam, “phó tế” gần như đồng nghĩa với “giai đoạn trước khi làm linh mục”. Nếu triển khai phó tế vĩnh viễn, Giáo hội sẽ cần một quá trình giúp cộng đoàn hiểu lại rằng phó tế cũng là một ơn gọi trọn đời, có căn tính riêng, chứ không phải “linh mục chưa tới”.

Thứ hai, muốn có phó tế vĩnh viễn, không chỉ “chọn người rồi phong chức”. Cần cả hệ thống tiêu chuẩn tuyển chọn, chương trình đào tạo, đồng hành thiêng liêng, cơ chế sai phái, thường huấn… Nếu chưa có “hạ tầng” ấy, phó tế rất dễ bị hiểu sai, hoặc bị dùng như người “lấp chỗ trống” khi thiếu linh mục, hoặc chỉ bị kéo vào vài việc nghi thức.

Thứ ba, trong nhiều thập niên gần đây, Việt Nam có truyền thống ơn gọi linh mục và tu sĩ khá mạnh ở nhiều nơi. Khi nhu cầu mục vụ vẫn chủ yếu được đáp ứng bằng linh mục–tu sĩ, động lực mở rộng thêm một bậc thừa tác vụ có chức thánh như phó tế vĩnh viễn có thể chưa trở thành ưu tiên cấp bách.

Cuối cùng, ở các nước có phó tế vĩnh viễn, đa số phó tế vẫn có nghề nghiệp dân sự, vừa lo gia đình vừa phục vụ Giáo hội. Nếu không có cơ chế nâng đỡ hợp lý, gánh nặng rất dễ đè lên người phó tế và cả người vợ, con cái.

Nhưng trong tương lai, khi các nhu cầu mục vụ chuyên biệt tăng (di dân, gia đình, người nghèo đô thị, bệnh viện–nhà tù…), câu hỏi về phó tế vĩnh viễn có thể sẽ được đặt lại, như một cách làm phong phú hơn diện mạo phục vụ của Giáo hội.​

nannerl

https://phailamgi.com/threads/pho-te-vinh-vien-la-gi-va-vi-sao-giao-hoi-viet-nam-den-nay-chua-co.5784/