Những đóng góp của Công giáo cho văn hóa Việt Nam

Ảnh: Báo Thanh Niên

Có đúng vậy không?

Trước tiên, cần khẳng định rằng, trong quá trình truyền giáo, một số cá nhân, đôi khi vì "quá nhiệt tâm với nhà Chúa" đã liên kết với chủ nghĩa thực dân, nhưng đây chỉ là thiểu số và dĩ nhiên, càng không phải là chủ trương của Giáo hội.

Trái lại, suốt quá trình hơn 400 năm Đạo Công giáo được truyền vào Việt Nam, thay vì hủy diệt văn hóa, trong nhiều trường hợp, các giáo sĩ và giáo dân Công giáo đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn các nền văn hóa bản địa.

Đây là một thực tế không chỉ xảy ra ở Việt Nam. Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng, Giáo hội Công giáo đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn các nền văn hóa tại những nơi đức tin được loan truyền, từ Châu Âu tới Châu Phi, từ Châu Á tới Châu Đại Dương.

Tại Việt Nam, không chỉ bảo tồn, đạo Công giáo còn là cầu nối giao lưu giữa văn hóa Việt Nam và thế giới.

Trong thực tế, nếu không có đạo Công giáo đã không có chữ quốc ngữ. Chính các thừa sai là những người đã hệ thống hóa mẫu tự Latinh để ghi âm tiếng Việt ngay từ những năm đầu thế kỷ XVII.

Công trình tiêu biểu là cuốn từ điển Việt – Bồ - La và cuốn Phép Giảng Tám Ngày của cha Alexandre de Rhodes xuất bản tại Roma năm 1651.

Ban đầu, chữ Quốc ngữ được các thừa sai sáng tạo với mục đích làm phương tiện truyền giáo, nhưng về lâu dài, chữ Quốc ngữ đã trở thành phương tiện quan trọng giúp phổ cập giáo dục, phát triển báo chí và văn học hiện đại.

Về báo chí, tờ báo bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên, tờ báo chịu ảnh hưởng mạnh của giới trí thức Công giáo là tờ Gia Định Báo, ra mắt tại Sài Gòn ngày 15/4/1865, do Petrus Ký làm Cánh Tổng Tài và Paulus Của làm chủ bút. Sự ra đời của Gia Định Báo đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nền báo chí Việt Nam.

Ảnh: Saigoneer​

Về in ấn, Công giáo cũng là một trong những lực lượng sớm đưa kỹ thuật in chữ rời phương Tây vào Việt Nam. Những nhà in nổi tiếng đầu tiên ở Việt Nam cũng là nhưng nhà in Công giáo, như: Nhà in Nhà Chung (Imprimerie de la Mission, sau đổi thành Nhà in Tân Định) ra đời năm 1864. Đây là nhà in đầu tiên ở Nam Bộ (1864-1870) do Đinh Thái Sơn - người Việt - làm chủ. Miền Bắc có nhà in Kẻ Vĩnh, 1864; nhà in Kẻ Lõi, 1864…

Có thể nói, hoạt động in ấn, cùng với sự phát triển vượt bậc của báo chí Công giáo đầu thế kỷ XX, đã góp phần đặt nền cho nền xuất bản và truyền thông hiện đại.

Trong lĩnh vực văn học, người Công giáo không đứng ngoài dòng chảy văn học của dân tộc. Tác phẩm Truyện thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản, xuất bản năm 1887, được xem là một trong những truyện quốc ngữ sớm nhất tại Việt Nam. Truyện tuy ngắn (bản in chỉ trên 50 trang) nhưng có cấu trúc của một cuốn tiểu thuyết Tây phương, và có chủ đề tâm lý nội tâm, là bước đột phá, đưa văn học ra khỏi khuôn mẫu cấu trúc của truyện xưa.

Sang thế kỷ XX, nhiều tác giả Công giáo để lại dấu ấn sâu đậm trong văn đàn như hai nhà thờ nổi tiếng Việt Nam là Hàn Mặc Tử hay Hồ Dzếnh. Đức tin của họ không tách rời văn hóa dân tộc, trái lại, trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo, làm phong phú thêm thi ca và văn xuôi Việt Nam.

Về kiến trúc và nghệ thuật, các nhà thờ Công giáo đã trở thành một phần của cảnh quan đô thị và nông thôn Việt Nam.

Trong lãnh vực âm nhạc, hai nhạc sĩ khai trương nền tân nhạc Việt Nam: Nguyễn Xuân Khoát và Nguyễn Văn Tuyên, cũng là hai nhạc sĩ người Công giáo.

Ở bình diện xã hội, giáo lý Công giáo về gia đình một vợ một chồng, về lòng trung thực, tình bác ái và trách nhiệm cộng đồng... mang lại cho đời sống hôn nhân một vẻ đẹp mới.

Ngoài ra, qua các hoạt động giáo dục, y tế và từ thiện, người Công giáo còn tích cực tham gia vào đời sống xã hội, đặc biệt trong việc chăm sóc người nghèo và người yếu thế. Những đóng góp này không ồn ào, nhưng bền bỉ, nâng truyền thống "lá lành đùm lá rách" của dân tộc đậm nét tâm linh.

Tất nhiên, lịch sử luôn phức tạp. Công giáo Việt Nam từng trải qua những giai đoạn căng thẳng với chính quyền và xã hội do sự khác biệt về lập trường chính trị và xã hội.

Nhưng nếu nhìn một cách công bằng, phải thừa nhận rằng kể từ khi hiện diện tại Việt Nam, người Công giáo Việt Nam đã bị buộc phải "đi bên lề", như thành phần ngoại lai, do khác biệt quan điểm, dù thế, Giáo hội Công giáo đã luôn cố gắng và đã trở thành một thành phần quan trọng góp phần làm nên nền văn hóa Việt Nam đương đại.

Vì thế, là người Việt Nam, mang chung dòng máu đỏ da vàng, thiết tưởng đã tới lúc, như nguyên Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Huế, Nguyễn Chí Linh đã kêu gọi: "Người Việt nam phải thẳng thắn nhìn nhận rằng chúng ta đã làm khổ nhau quá nhiều vì bảo thủ chính kiến và thành kiến, vì độc tôn phe nhóm và quyền lợi; phải khép lại quá khứ tị hiềm, ngờ vực để thế hệ mai sau không quy trách thế hệ chúng ta. Hãy cùng nhau chia sẻ một giấc mơ chung về đất nước, quê hương, dân tộc, xã hội, để giới trẻ của chúng ta an lòng tin tưởng tương lai." (Bài giảng lễ Khai mạc Năm Thánh tại Sở Kiện, ngày 24/11/2009)

Tắt một lời: mang trái tim Việt Nam, trên đất mẹ thân yêu hay ở bất kỳ đâu, người Việt Nam là anh em một nhà.

Nam Phong
https://phailamgi.com/threads/viet-cho-ban-be-khong-cong-giao-nhung-dong-gop-cua-cong-giao-cho-van-hoa-viet-nam.5924/