Đức Hồng y Văn Thuận - biểu tượng của Hy vọng Kitô giáo

ĐỨC HỒNG Y VĂN THUẬN NHƯ BIỂU TƯỢNG CỦA HY VỌNG KITÔ GIÁO GIỮA MỘT THẾ GIỚI MỆT MỎI, TUYỆT VỌNG, CHIA RẼ VÀ ĐẦY NHỮNG “NHÀ TÙ VÔ HÌNH” CỦA THỜI ĐẠI HÔM NAY

Chúng ta cần đi xa hơn nữa để thấy rằng: ngài không chỉ là một gương sáng cho riêng một giai đoạn lịch sử, nhưng là một biểu tượng rất mạnh cho thời đại chúng ta đang sống. Bởi vì nếu nhìn kỹ, thế giới hôm nay tuy không phải ai cũng ở trong lao tù bằng song sắt, nhưng có lẽ chưa bao giờ con người lại bị giam trong nhiều “nhà tù vô hình” như lúc này.

Những nhà tù ấy không có cửa sắt. Không có lính canh. Không có bản án công khai. Không có xà lim chật hẹp theo nghĩa vật lý. Nhưng chúng vẫn nhốt con người từng ngày. Nhà tù của lo âu. Nhà tù của trống rỗng. Nhà tù của áp lực phải thành công. Nhà tù của sự so sánh. Nhà tù của nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Nhà tù của những tổn thương không được chữa lành. Nhà tù của cơn nghiện điện thoại và mạng xã hội. Nhà tù của những tương quan nông cạn. Nhà tù của một đời sống đầy tiếng động nhưng thiếu chiều sâu. Nhà tù của một đức tin giữ hình thức nhưng mất lửa mến. Nhà tù của những gia đình sống chung mà lòng xa. Nhà tù của một xã hội có quá nhiều thông tin nhưng thiếu ý nghĩa. Nhà tù của một thế giới nối mạng liên tục nhưng linh hồn thì cô độc.

Và chính giữa một thế giới như vậy, Đức Hồng y Văn Thuận đứng lên như một biểu tượng của hy vọng Kitô giáo. Không phải hy vọng theo kiểu tâm lý đơn giản. Không phải thứ lạc quan tự tạo cho đỡ mệt. Không phải một khẩu hiệu để an ủi nhau cho qua. Nhưng là hy vọng có gốc rễ trong mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô. Hy vọng phát xuất từ xác tín rằng bóng tối không phải tiếng nói cuối cùng. Rằng đau khổ không phải định nghĩa cuối cùng của đời người. Rằng sự dữ không có quyền tối hậu trên lịch sử. Rằng Thiên Chúa vẫn làm việc ngay cả khi con người không còn thấy đường. Rằng nơi nào con người tưởng như bị chôn vùi, nơi đó ân sủng vẫn có thể nảy mầm. Và điều này nơi Đức Hồng y Văn Thuận không phải là lý thuyết. Đó là điều được viết bằng chính đời ngài.

Thế giới hôm nay rất mệt. Mệt thật. Không chỉ mệt nơi thân xác, mà mệt trong tâm hồn. Có một kiểu kiệt sức rất âm thầm đang lan rộng nơi con người thời nay. Người ta thức dậy mà chưa làm gì đã thấy mỏi. Người ta có thể cười, đi làm, giao tiếp, xử lý công việc, tham gia đủ thứ sinh hoạt, nhưng trong sâu thẳm là một sự rã rời. Người trẻ mệt vì phải chạy theo quá nhiều chuẩn mực. Người trưởng thành mệt vì gánh nặng cơm áo và trách nhiệm. Người già mệt vì cô đơn và cảm giác bị bỏ lại phía sau. Người sống đời thánh hiến mệt vì khoảng cách giữa lý tưởng và thực tế. Người giáo dân mệt vì sống đạo giữa một thế giới ngày càng ít nâng đỡ đức tin. Người ta mệt vì phải gồng mình mạnh mẽ. Mệt vì phải đóng vai ổn trong khi bên trong không ổn. Mệt vì phải trả lời mọi kỳ vọng. Mệt vì lúc nào cũng thấy đời mình thiếu một cái gì đó.

Chính trong bối cảnh ấy, Đức Hồng y Văn Thuận trở thành biểu tượng của một sức mạnh khác. Một sức mạnh không đến từ việc kiểm soát hoàn cảnh, nhưng từ việc cắm rễ trong Thiên Chúa. Một sức mạnh không đến từ quyền lực, nhưng từ nội tâm đã được Chúa chiếm lấy. Một sức mạnh không đến từ việc mọi thứ diễn ra như ý, nhưng từ việc biết rằng dù mọi thứ không như ý, Chúa vẫn ở đó. Điều này làm cho chứng tá của ngài có sức chữa lành đối với con người hiện đại. Vì thế giới này quá quen với kiểu mạnh mẽ bề ngoài, nhưng lại đói khát những con người mang trong mình một sự vững vàng sâu hơn hoàn cảnh.

Có thể nói, Đức Hồng y Văn Thuận là biểu tượng của hy vọng Kitô giáo bởi vì nơi ngài, ta thấy rõ một điều: hy vọng không nảy sinh từ điều kiện thuận lợi, nhưng từ sự kết hợp với Đức Kitô chịu đóng đinh và phục sinh. Đây là điều rất khác với cách thế gian thường hiểu về hy vọng. Thế gian hy vọng khi tình hình sáng sủa. Khi còn khả năng xoay chuyển. Khi còn phương án. Khi còn cơ hội. Khi còn một viễn cảnh dễ chịu. Nhưng hy vọng Kitô giáo còn đi xa hơn. Nó có thể hiện hữu ngay cả khi bề ngoài không cho thấy lý do gì để hy vọng. Không phải vì người tín hữu mù quáng, nhưng vì họ tin rằng Thiên Chúa không bị khóa trong những giới hạn của hoàn cảnh. Người vẫn có thể làm cho sự sống nảy sinh từ mảnh đất chết. Người vẫn có thể mở đường trong sa mạc. Người vẫn có thể biến đêm tối thành nơi chuẩn bị cho bình minh.

Đức Hồng y Văn Thuận không hy vọng vì ngài nhìn thấy trước ngày mình sẽ được phục hồi danh dự hay trở lại vị trí của mình. Ngài hy vọng vì ngài bám vào Chúa. Đây là điểm rất quan trọng cho thời nay. Nhiều người mất hy vọng vì họ đặt hy vọng vào điều không bền: sức khỏe, tiền bạc, tương lai do mình vạch ra, sự ổn định xã hội, mối tương quan của người khác, cảm giác thành công, hình ảnh bản thân, sự công nhận của đám đông. Nhưng tất cả những thứ ấy đều mong manh. Chỉ cần một biến cố, một cơn bệnh, một thất bại, một vết rạn trong tương quan, một thay đổi của thời cuộc là mọi thứ chao đảo. Đức Hồng y Văn Thuận dạy rằng hy vọng thật chỉ có thể đứng vững khi cắm rễ nơi Thiên Chúa, Đấng không thay đổi.

Nhìn vào thời đại hôm nay, ta thấy một sự tuyệt vọng lan rộng, dù người ta không phải lúc nào cũng gọi tên nó. Tuyệt vọng không chỉ là khi một người công khai nói rằng họ không còn muốn sống. Tuyệt vọng còn ẩn trong sự chán chường kéo dài. Trong thái độ sống cho qua ngày. Trong cảm giác mọi thứ vô nghĩa. Trong việc người ta lao vào giải trí để quên đời mình. Trong việc người ta liên tục tìm kích thích vì không chịu nổi sự trống vắng bên trong. Trong việc con người đánh đổi cả phẩm giá để có cảm giác được nhìn thấy. Trong việc người ta sống rất nhanh mà không biết để làm gì. Trong việc nhiều người trẻ không còn tin vào hôn nhân, không còn tin vào sự trung thành, không còn tin vào điều gì lâu bền. Trong việc nhiều gia đình sống cạn kiệt yêu thương mà không biết làm sao bắt đầu lại. Trong việc nhiều người giữ đạo như một khuôn phép văn hóa, nhưng không còn ngọn lửa sống động của niềm tín thác.

Giữa bức tranh ấy, Đức Hồng y Văn Thuận trở thành một đối chứng. Ngài nói với thế giới rằng đời người không vô nghĩa nếu nó được đặt trong tay Chúa. Đau khổ không vô nghĩa nếu nó được kết hiệp với thập giá Chúa Kitô. Chờ đợi không vô nghĩa nếu nó được sống trong yêu mến. Cô đơn không vô nghĩa nếu nó trở thành nơi gặp Chúa. Những điều nhỏ không vô nghĩa nếu được làm với tình yêu. Một đời bị cắt ngang vẫn không vô nghĩa nếu chính nơi đứt gãy ấy, Thiên Chúa làm nên một bản nhạc khác. Ngài không nói những điều đó bằng lý luận hùng biện. Ngài nói bằng đời mình. Và vì thế lời của ngài có trọng lượng đặc biệt đối với thế giới đang hoang mang về ý nghĩa.

Một trong những “nhà tù vô hình” lớn nhất của thời đại hôm nay là nhà tù của sự phân tán. Con người hiện đại sống bị kéo giãn. Tâm trí ở nhiều nơi. Trái tim ở nhiều hướng. Đôi mắt luôn bị lôi kéo. Linh hồn hiếm khi ở yên. Người ta đang mất khả năng sống trọn một khoảnh khắc. Đang mất khả năng thinh lặng. Đang mất khả năng cầu nguyện sâu. Đang mất khả năng ở lại với chính mình trước mặt Chúa. Và khi đánh mất chiều sâu ấy, con người trở nên rất dễ bất an, rất dễ bị xáo trộn, rất dễ sống ở bề mặt.

Đức Hồng y Văn Thuận, bằng linh đạo của giây phút hiện tại, trở thành ánh sáng cho căn bệnh ấy. Ngài dạy ta trở về với hôm nay. Hôm nay tôi sống với Chúa. Hôm nay tôi trung thành. Hôm nay tôi không để lo âu nuốt mất lòng mình. Hôm nay tôi làm điều nhỏ với tình yêu lớn. Hôm nay tôi không mở cửa cho hận thù. Hôm nay tôi dâng nỗi đau này. Hôm nay tôi rước lấy ân sủng đủ cho ngày hôm nay. Đây là một phương thuốc rất mạnh cho thế giới phân tán. Vì nhiều khi con người không chết vì một biến cố lớn, nhưng chết mòn vì bị kéo căng giữa quá khứ và tương lai mà đánh mất ân sủng của hiện tại. Đức Hồng y Văn Thuận như muốn nhắc ta rằng: Chúa đang ở đây, trong giây phút này, chứ không ở trong những viễn tưởng ta đang lo sợ.

Một “nhà tù vô hình” khác đang giam con người là nhà tù của hình ảnh. Thời nay người ta sống rất nhiều trước ánh mắt người khác. Mình là ai không còn được đo bằng cái nhìn của Chúa, mà bằng số người biết tới, số người khen, số người công nhận, số thành tựu có thể trưng ra, số hình ảnh đẹp có thể đăng tải. Đây là một kiểu nô lệ tinh vi. Người ta tưởng mình tự do, nhưng thật ra đang bị lệ thuộc vào việc được nhìn nhận. Họ vui khi được chú ý và rơi xuống khi bị lãng quên. Họ sống theo áp lực phải chứng minh mình đáng giá. Họ mệt vì phải không ngừng trình diễn chính mình.

Đức Hồng y Văn Thuận đi theo một con đường ngược lại. Ngài bị đưa ra khỏi sân khấu của lịch sử, bị nhốt vào chỗ mà không còn hào quang nào bên ngoài, không còn vị trí nào để thể hiện, không còn phương tiện nào để xây dựng hình ảnh. Và chính nơi đó, căn tính thật của ngài sáng lên. Điều này là một bài giảng rất mạnh cho thời đại thích phô bày. Nó nói rằng giá trị sâu nhất của một con người không nằm ở việc người khác thấy gì nơi mình, nhưng ở việc Thiên Chúa thấy gì trong lòng mình. Không nằm ở ảnh tượng bên ngoài, nhưng ở mối tương quan với Chúa. Không nằm ở sự nổi bật, nhưng ở sự thuộc về. Đây là một sứ điệp giải thoát vô cùng cần thiết cho người trẻ, cho người hoạt động tông đồ, cho bất cứ ai đang bị mệt vì phải sống theo con mắt của đám đông.

Một “nhà tù vô hình” khác là nhà tù của chia rẽ. Thế giới hôm nay bị xé nhỏ bởi quá nhiều đường ranh. Ranh giới ý kiến. Ranh giới quan điểm. Ranh giới lợi ích. Ranh giới thế hệ. Ranh giới giàu nghèo. Ranh giới phe nhóm. Ranh giới trong gia đình, trong cộng đoàn, trong xã hội, trong cả đời sống Hội Thánh nữa. Người ta dễ kết án nhau. Dễ đóng khung nhau. Dễ coi người khác là mối đe dọa. Dễ thích đứng về phe hơn là đứng về phía sự thật trong yêu thương. Nhiều tương quan bị biến thành chiến trường. Nhiều cộng đoàn sống trong âm thầm rạn nứt. Nhiều gia đình cùng một mái nhà mà mỗi người như ở trong một cõi riêng.

Chính ở đây, Đức Hồng y Văn Thuận lại trở thành biểu tượng của hy vọng. Vì nơi ngài, ta không thấy một tâm hồn bị xé bởi hận thù. Ta không thấy một con người sống bằng tinh thần trả đũa. Ta không thấy một nạn nhân muốn biến mình thành trung tâm của mọi oán hờn. Ngược lại, ta thấy một người đã giữ được trái tim hiệp thông. Một người không để bóng tối sinh thêm bóng tối trong mình. Một người không coi tha thứ là yếu đuối, nhưng là sức mạnh của tự do nội tâm. Trong một thế giới chia rẽ, ngài nhắc rằng chỉ những trái tim thật sự tự do mới có thể xây dựng hiệp nhất. Chỉ những con người không bị hận thù cầm giữ mới có thể trở thành nhịp cầu. Chỉ những ai đã đi qua đau khổ mà vẫn còn lòng thương xót mới có thể chữa lành những đổ vỡ của thời đại.

Hôm nay người ta nói nhiều về hòa giải, nhưng ít người có nội tâm đủ sâu để hòa giải thật. Vì hòa giải không bắt đầu từ chiến lược, mà từ trái tim đã được Chúa chữa lành. Đức Hồng y Văn Thuận là dấu chỉ của một trái tim như thế. Và vì thế, ngài là hy vọng không chỉ cho cá nhân, mà còn cho cộng đoàn, cho dân tộc, cho Hội Thánh, cho những nơi đang rách nát bởi chia rẽ.

Một “nhà tù vô hình” rất phổ biến hôm nay nữa là nhà tù của thụ hưởng. Người ta được dạy rằng sống là phải thoải mái, phải tối ưu hóa tiện nghi, phải tránh đau khổ, phải có cảm giác dễ chịu. Dần dần, cả đời sống thiêng liêng cũng bị lây. Người ta muốn một đức tin đem lại an ủi nhanh, câu trả lời nhanh, cảm xúc dễ chịu. Nhưng khi gặp thử thách, khi cầu nguyện khô khan, khi đời không như ý, nhiều người liền hụt hẫng. Họ tưởng đức tin không còn tác dụng. Họ muốn bỏ. Bởi vì họ đã vô thức biến đức tin thành một phương tiện phục vụ sự dễ chịu của mình.

Đức Hồng y Văn Thuận phá vỡ lối nghĩ ấy. Ngài cho thấy hy vọng Kitô giáo không phải là đường tránh thập giá, nhưng là khả năng đi xuyên qua thập giá với Chúa. Đức tin không phải là tấm vé giúp ta khỏi đau, nhưng là bàn tay Chúa nắm lấy ta trong đau. Tình yêu Thiên Chúa không luôn biểu lộ bằng việc cất khỏi ta chén đắng, nhưng rất nhiều khi bằng việc ở trong chén đắng ấy với ta. Đây là một sứ điệp quan trọng cho thời đại quen với tiện nghi. Nó giúp chúng ta trưởng thành. Giúp chúng ta hiểu rằng đời sống Kitô hữu không phải là cuộc tìm kiếm cảm giác dễ chịu đạo đức, mà là hành trình nên giống Đức Kitô, Đấng đã đi qua thập giá để tới phục sinh.

Đức Hồng y Văn Thuận còn là biểu tượng của hy vọng giữa một thế giới đang khủng hoảng về sự thật. Người ta ngày càng khó phân biệt đâu là điều thật đáng sống, đâu là cái chỉ tạo ảo ảnh. Có quá nhiều tiếng nói. Quá nhiều hứa hẹn. Quá nhiều “chân lý” nhỏ lẻ. Quá nhiều định nghĩa cạnh tranh nhau về hạnh phúc, thành công, tự do. Và trong cơn hỗn độn ấy, con người rất dễ lạc. Đức Hồng y Văn Thuận không để lại cho ta một hệ thống lý thuyết phức tạp. Ngài để lại một điều đơn giản mà tận căn: hãy bám lấy Chúa. Chính Chúa là sự thật của đời con. Khi một người tìm lại được trung tâm đó, nhiều hỗn loạn sẽ lắng xuống. Không phải vì mọi câu hỏi đều biến mất, nhưng vì họ đã tìm được điểm quy chiếu không thay đổi.

Đó cũng là lý do tại sao ngài rất gần với người trẻ hôm nay. Người trẻ đang lớn lên giữa một thời đại nhiều cơ hội nhưng cũng đầy nhiễu loạn. Họ dễ mơ, dễ cháy, nhưng cũng dễ vỡ. Dễ bắt đầu, nhưng cũng dễ bỏ cuộc. Dễ kết nối, nhưng cũng dễ cô đơn. Dễ thể hiện, nhưng cũng dễ trống rỗng. Nơi Đức Hồng y Văn Thuận, họ gặp một chứng tá rất mạnh: một con người có thể bị lấy mất tương lai theo nghĩa loài người, mà vẫn không mất hy vọng; một con người có thể bị ném vào bóng tối, mà vẫn giữ được ánh sáng; một con người không đo giá trị đời mình bằng tốc độ thành công, nhưng bằng chiều sâu gắn bó với Chúa. Đây là điều người trẻ rất cần: không chỉ những lời khuyên, nhưng những chứng nhân sống cho thấy rằng có một cách sống sâu hơn, đẹp hơn, thật hơn.

Ngài cũng đặc biệt cần thiết cho các gia đình hôm nay. Gia đình là nơi lẽ ra phải cho con người nếm được hy vọng trước tiên. Nhưng nhiều gia đình giờ đây lại là nơi phát sinh bất an, căng thẳng, lạnh nhạt, xa cách. Có những gia đình có đủ mọi tiện nghi mà thiếu bình an. Có những người sống trong cùng một nhà nhưng không thực sự gặp nhau. Có những đứa trẻ lớn lên giữa những người lớn mệt mỏi và tổn thương. Có những mái ấm bị xói mòn bởi kinh tế, bởi áp lực, bởi sự vô tâm, bởi mạng xã hội, bởi những cơn giận chưa được chữa lành. Trong bối cảnh đó, Đức Hồng y Văn Thuận nhắc cho gia đình một chân lý rất căn bản: nếu không có Chúa ở trung tâm, mọi thứ rất dễ trượt đi; nhưng nếu có Chúa, ngay cả một mái nhà đầy thập giá vẫn có thể trở thành nơi của hy vọng.

Ngài dạy các gia đình sống từng ngày. Dạy họ quý những điều nhỏ. Dạy họ tha thứ. Dạy họ đừng để bóng tối đi từ người này sang người khác như một thứ di sản buồn. Dạy họ biến đau khổ thành lời cầu. Dạy họ giữ Thánh Thể làm nguồn sống. Dạy họ rằng tình yêu thật không chỉ là cảm xúc đẹp lúc đầu, nhưng là sự trung thành đi qua những năm tháng khô cằn mà vẫn không bỏ nhau. Chính trong điều này, Đức Hồng y Văn Thuận là biểu tượng của hy vọng gia đình: hy vọng rằng những gì đang rạn nứt vẫn có thể được chữa lành nếu trái tim còn mở ra cho Chúa.

Và không thể không nói đến một “nhà tù vô hình” rất đáng sợ của thời đại: nhà tù của sự mất ý nghĩa. Có người không thiếu gì cả mà vẫn thấy đời mình trống. Có người đạt được nhiều mà vẫn không biết sống để làm gì. Có người có đủ thứ để hưởng mà linh hồn vẫn đói. Đây là căn bệnh âm thầm nhưng sâu của thời đại sung túc bề ngoài mà nghèo nàn bên trong. Đức Hồng y Văn Thuận là câu trả lời cho căn bệnh ấy vì ngài chỉ cho ta thấy ý nghĩa không nằm ở việc đời mình dễ hay khó, dài hay ngắn, thành hay bại, được biết đến hay bị quên lãng. Ý nghĩa nằm ở việc đời mình có trở thành của lễ tình yêu trong tay Chúa hay không. Khi tìm lại được điều đó, con người tìm lại được phẩm giá và hướng đi của mình.

Ngài là biểu tượng của hy vọng Kitô giáo vì ngài làm chứng rằng một con người có thể bị tước mất rất nhiều thứ mà vẫn không nghèo, nếu còn Chúa. Và ngược lại, một con người có thể sở hữu rất nhiều mà vẫn nghèo khủng khiếp, nếu không còn Chúa. Đây là lời nhắc mạnh cho một nền văn minh đang quen đo giá trị bằng những gì đếm được. Đức Hồng y Văn Thuận đứng đó như một phản đề sống động: cái quý nhất thì không đo được. Cái quyết định nhất thì ở bên trong. Cái không ai lấy được mới là kho tàng thật. Và kho tàng ấy là chính Thiên Chúa.

Có lẽ đây là lúc chúng ta cần nghe lại tiếng nói lớn nhất mà cuộc đời ngài để lại cho thời đại hôm nay: đừng sợ những nhà tù vô hình nếu con còn giữ được linh hồn tự do trong Chúa. Đừng sợ một thế giới mệt mỏi nếu trong con còn ngọn lửa hy vọng. Đừng sợ bị cắt ngang những kế hoạch nếu đời con thuộc về Thiên Chúa. Đừng sợ đêm tối nếu con nhớ rằng Phục Sinh là chân trời cuối cùng. Đừng sợ những chia rẽ của thời đại nếu trong tim con còn lòng thương xót. Đừng sợ bị lấy đi nhiều điều nếu con vẫn giữ được điều cốt lõi. Đừng sợ đời mình có vẻ nhỏ bé và âm thầm nếu từng ngày con đang sống trong tay Chúa.

Chính vì thế, Đức Hồng y Văn Thuận không thuộc về quá khứ. Ngài rất hiện tại. Rất gần. Rất cấp thiết. Ngài nói với người trẻ đang hoang mang. Với linh mục đang mệt. Với tu sĩ đang khô. Với gia đình đang nứt. Với người bệnh đang sợ. Với người già đang cô đơn. Với người thành công mà trống rỗng. Với người thất bại mà muốn buông xuôi. Với người đi lễ đều nhưng lòng nguội lạnh. Với cả một thế giới đang nói rất nhiều mà không biết phải hy vọng vào đâu. Ngài nói bằng chính đời mình: hãy bám lấy Chúa. Hãy sống giây phút hiện tại. Hãy quý Thánh Thể. Hãy tha thứ. Hãy để đau khổ trở thành của lễ. Hãy giữ nội tâm tự do. Hãy chọn Chúa hơn mọi công việc của Chúa. Và hãy nhớ rằng tiếng nói cuối cùng không thuộc về bóng tối.

Ước gì khi nhìn lên Đức Hồng y Văn Thuận, chúng ta không chỉ thấy một nhân vật lớn để kính phục, nhưng thấy một ngọn đèn để định hướng cho thời đại mình. Một ngọn đèn không ồn ào nhưng rất sáng. Một ngọn đèn không làm biến mất đêm tối ngay lập tức, nhưng đủ để ta bước tiếp mà không lạc. Một ngọn đèn cho thấy rằng vẫn có thể sống khác giữa một thế giới đang mệt và đang chia rẽ. Vẫn có thể giữ trái tim trong trẻo. Vẫn có thể trung thành. Vẫn có thể yêu thương. Vẫn có thể tha thứ. Vẫn có thể hy vọng. Vẫn có thể sống như người tự do ngay giữa những nhà tù vô hình của thời đại.

Và đây có lẽ là lời kết thích hợp nhất cho phần suy niệm này: Đức Hồng y Văn Thuận là biểu tượng của hy vọng Kitô giáo không phải vì ngài không biết đến bóng tối, nhưng vì ngài đã đi qua bóng tối mà không để bóng tối đi vào tận cùng trái tim mình. Ngài đã sống giữa nhà tù mà không để linh hồn mình thành tù ngục. Ngài đã gặp bất công mà không để mình trở nên cay đắng. Ngài đã mất nhiều thứ mà không đánh mất điều quan trọng nhất. Ngài đã bước qua đêm dài mà vẫn giữ được bình minh trong tâm hồn. Và vì thế, ngài trở thành món quà Chúa ban cho thời đại chúng ta: một lời nhắc rằng hy vọng không chết khi người tín hữu còn bám vào Đức Kitô.

THAY LỜI KẾT

Sau một hành trình dài ngồi lại bên cuộc đời Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, có lẽ giờ đây chúng ta không còn chỉ đứng trước một tiểu sử nữa. Chúng ta đang đứng trước một lời gọi. Không còn chỉ là một câu chuyện để nghe cho cảm động. Nhưng là một tiếng Chúa hỏi rất sâu vào lòng mỗi người. Không còn chỉ là việc nhìn lên một nhân vật lớn để kính phục. Nhưng là để nhìn lại chính mình, nhìn lại đời mình, nhìn lại đức tin mình, nhìn lại cách mình đang sống, đang yêu, đang chịu đựng, đang phục vụ, đang hy vọng, và đang bước đi giữa những đêm dài của cuộc đời.

Có những cuộc đời khi nhìn vào, người ta học được vài bài học. Nhưng cũng có những cuộc đời khi nhìn vào, người ta bị lay thức tận căn. Đức Hồng y Văn Thuận là một cuộc đời như thế. Bởi vì đời ngài không chỉ đẹp ở chỗ phi thường, nhưng đẹp ở chỗ rất Tin Mừng. Đẹp ở chỗ đau mà không cay đắng. Đẹp ở chỗ bị lấy mất nhiều điều mà không đánh mất Chúa. Đẹp ở chỗ đi qua bóng tối mà không để bóng tối ngự trị trong tim. Đẹp ở chỗ bị giam cầm mà vẫn giữ được tự do nội tâm. Đẹp ở chỗ không để nhà tù biến mình thành một tâm hồn hẹp lại, nhưng để chính nhà tù trở thành nơi Thiên Chúa mở rộng trái tim mình ra. Và điều ấy không chỉ làm người ta cảm phục. Điều ấy còn làm người ta xấu hổ. Vì nhiều khi chúng ta chỉ gặp một chút trái ý đã buồn. Chỉ bị hiểu lầm một chút đã nặng lòng. Chỉ bị đụng chạm một chút đã tự ái. Chỉ mất một điều mình quen thuộc đã chao đảo. Trong khi đó, có một con người đã bị lấy đi biết bao điều, mà vẫn giữ được một nội tâm sáng ngời.

Và có lẽ đây chính là nơi phần kết này cần dừng lại lâu nhất: đời Đức Hồng y Văn Thuận cuối cùng không phải là lời ca ngợi sức mạnh con người, nhưng là lời ca ngợi ân sủng của Thiên Chúa. Nếu chúng ta chỉ nhìn ngài như một người có nghị lực phi thường, chúng ta sẽ mới hiểu một nửa. Điều làm ngài trở thành chứng nhân không phải chỉ là tính cách mạnh mẽ. Không phải chỉ là sự giáo dục tốt. Không phải chỉ là một tinh thần thép. Nhưng là vì ngài đã để cho Chúa sống trong mình. Ngài đã không cố tự cứu mình bằng sức riêng. Ngài đã không tự dựng cho mình một thành trì nội tâm bằng lòng kiêu hãnh. Ngài đã không chiến thắng bằng sự chai đá. Ngài đã chiến thắng bằng sự thuộc trọn về Chúa. Đây là điều quan trọng nhất. Càng đi sâu vào đời ngài, ta càng thấy: chính Chúa là bí mật của đời ngài.

Vì thế, kết thúc của chia sẻ này không thể chỉ là một lời nhắc nhớ về một con người thánh thiện. Nó phải trở thành một lời mời gọi hoán cải. Hoán cải không phải chỉ là bỏ một tội nào đó. Hoán cải sâu hơn là trở lại với điều cốt lõi. Trở lại với Chúa. Trở lại với câu hỏi nền tảng: tôi đang bám vào điều gì? Tôi đang sống vì điều gì? Tôi đang chọn Chúa, hay chỉ đang chọn những gì liên quan đến Chúa? Tôi đang yêu Chúa thật, hay chỉ yêu vai trò của mình trong đời sống đạo? Tôi đang tìm Chúa, hay đang tìm chính mình dưới một hình thức đạo đức?

Khi suy niệm về Đức Hồng y Văn Thuận, tôi nghĩ nhiều đến một điều rất đau nhưng rất thật: có biết bao người vẫn sống trong nhà Chúa mà lòng lại xa Chúa. Có biết bao người vẫn đi lễ, vẫn đọc kinh, vẫn sinh hoạt, vẫn có mặt trong cộng đoàn, nhưng nội tâm không còn lửa. Có biết bao người làm việc đạo rất nhiều, nhưng lòng càng ngày càng mệt, càng chua, càng dễ tổn thương, càng dễ tự ái. Có biết bao gia đình còn giữ nếp đạo, nhưng thiếu niềm vui của đức tin. Có biết bao linh mục, tu sĩ, giáo dân dấn thân, nhưng sống như đang gồng lên hơn là đang được Chúa nâng đỡ. Có biết bao người tín hữu giữ đạo vì bổn phận, vì truyền thống, vì thói quen, nhưng không còn sống từ một tương quan thật với Chúa nữa. Và có lẽ chính ở đây, cuộc đời Đức Hồng y Văn Thuận đến để lay chúng ta dậy.

Ngài như nói với từng người rằng: đừng chỉ sống quanh Chúa, hãy sống trong Chúa. Đừng chỉ làm việc của Chúa, hãy thuộc về Chúa. Đừng chỉ giữ hình thức đạo đức, hãy để lòng mình được Chúa chiếm lấy. Đừng chỉ tìm kiếm thành quả, hãy tìm kiếm sự kết hiệp. Đừng chỉ lo nhà Chúa, mà quên chính Chúa của ngôi nhà ấy. Đây là một lời mời gọi rất mạnh cho Hội Thánh hôm nay. Bởi vì Hội Thánh sẽ không được đổi mới trước hết bằng những chiến lược, dù chiến lược có cần. Hội Thánh sẽ không được đổi mới chỉ bằng tổ chức, dù tổ chức có quan trọng. Hội Thánh sẽ được đổi mới khi có những con người thật sự ở với Chúa. Những linh mục ở với Chúa. Những tu sĩ ở với Chúa. Những gia đình ở với Chúa. Những người trẻ ở với Chúa. Những cộng đoàn biết ở lại với Chúa. Chính từ đó, mọi điều khác mới có nhựa sống.

Nhìn lại bốn phần trước, ta thấy như có một dòng chảy âm thầm nhưng rất mạnh đang đi xuyên qua tất cả. Dòng chảy ấy là hy vọng. Nhưng hy vọng ấy không phải là thứ hy vọng dễ dãi. Không phải kiểu nói cho nhau nghe để bớt buồn. Không phải kiểu nghĩ rằng cứ rồi mọi việc tự nhiên sẽ tốt lên. Không. Hy vọng mà Đức Hồng y Văn Thuận dạy cho chúng ta là hy vọng được đóng đinh. Hy vọng đi qua thập giá. Hy vọng đã được thử bằng bóng tối. Hy vọng đã được trả giá bằng những năm tháng chờ đợi. Hy vọng không đứng ngoài đau khổ, nhưng lớn lên ngay trong đau khổ. Hy vọng không phủ nhận nước mắt, nhưng làm cho nước mắt có ý nghĩa. Hy vọng không xóa ngay nhà tù, nhưng làm cho nhà tù không còn là nơi chiến thắng cuối cùng.

Đây là điều thế giới hôm nay rất cần. Bởi vì thế giới quá mệt. Quá nhiều người đang mệt. Mệt vì lo âu. Mệt vì thất vọng. Mệt vì phải gồng. Mệt vì những giấc mơ đổ vỡ. Mệt vì gia đình không như mong ước. Mệt vì con cái. Mệt vì bệnh tật. Mệt vì cơm áo. Mệt vì đức tin nguội lạnh. Mệt vì sống giữa một thời đại ồn ào mà cô độc. Mệt vì bị kéo đi giữa vô số đòi hỏi mà không biết đời mình rốt cuộc đi về đâu. Có những người không nói ra, nhưng thực sự đang sống trong một đêm dài. Và chính ở đây, đời Đức Hồng y Văn Thuận như một ngọn đèn.

Ngọn đèn ấy không làm biến mất đêm tối ngay lập tức. Nhưng đủ để ta bước tiếp mà không lạc. Ngọn đèn ấy nói với ta rằng đừng sợ. Có thể con không hiểu. Có thể con rất đau. Có thể có những đoạn đời như bị cắt ngang. Có thể có những cánh cửa khép lại mà con không ngờ. Có thể có những điều con cầu xin mãi mà không thấy đổi thay. Có thể có những đêm con thấy Chúa quá im lặng. Nhưng đừng sợ. Nếu con còn bám lấy Chúa, thì bóng tối chưa phải là lời cuối cùng. Nếu con còn giữ được Thánh Thể như nguồn sống, thì sa mạc chưa phải là nơi con chết khô. Nếu con còn biết tha thứ, thì sự dữ chưa thắng được lòng con. Nếu con còn biết sống giây phút hiện tại trong tín thác, thì lo âu chưa nuốt được linh hồn con. Nếu con còn chọn Chúa, thì con chưa mất điều quan trọng nhất.

Và đây chính là lời mời gọi tín thác. Nói cho cùng, không ai có thể sống hy vọng nếu không biết tín thác. Hy vọng Kitô giáo không phải là một kỹ năng tâm lý. Nó là hoa trái của lòng tín thác. Tín thác nghĩa là gì? Nghĩa là dám đặt đời mình trong tay Chúa ngay cả khi mình không đọc được bản đồ. Nghĩa là vẫn tin Chúa tốt lành ngay cả khi hoàn cảnh làm mình đau. Nghĩa là không đòi Chúa phải giải thích hết mọi sự rồi mình mới chịu theo. Nghĩa là bước đi trong đêm mà biết rằng tay mình vẫn đang nằm trong tay Cha. Đức Hồng y Văn Thuận đã sống điều ấy. Và vì đã sống, ngài mới có thể trở nên chứng nhân đáng tin.

Có lẽ nhiều người trong chúng ta vẫn nói mình tin Chúa. Nhưng thật ra, ta còn giữ quá nhiều chỗ trong lòng mà ta không dám trao cho Người. Ta tin Chúa, nhưng còn muốn kiểm soát tương lai. Ta tin Chúa, nhưng không muốn mất điều mình đang bấu víu. Ta tin Chúa, nhưng lại nổi loạn khi Chúa không hành động như ý mình. Ta tin Chúa, nhưng đức tin ấy còn đòi được bảo đảm. Còn Đức Hồng y Văn Thuận, ngài đã đi xa hơn. Ngài đi đến chỗ không còn gì chắc chắn bên ngoài, nhưng vẫn giữ được lòng chắc chắn nơi Chúa. Và đó là nơi tín thác trở nên tinh ròng.

Khi nhìn ngài, ta phải tự hỏi: tôi có dám tín thác không? Tôi có dám đặt gia đình mình vào tay Chúa không? Tôi có dám đặt nỗi đau mình vào tay Chúa không? Tôi có dám đặt bệnh tật, tuổi già, thất bại, tương lai con cái, những vết thương trong hôn nhân, những giới hạn của ơn gọi, những khô khan trong cầu nguyện, vào tay Chúa không? Hay tôi vẫn giữ tất cả trong lo âu, trong cơn kiểm soát, trong nỗi sợ, như thể nếu tôi không ôm chặt thì đời mình sẽ tan? Tín thác là buông mình cho Chúa, không phải như một kẻ lười biếng bỏ mặc, nhưng như một người con biết rằng Cha mình khôn ngoan hơn mình, yêu mình hơn mình yêu mình, và nhìn xa hơn mắt mình nhìn.

Phần kết này còn phải trở thành một lời mời gọi sống hy vọng. Không chỉ nghĩ về hy vọng, không chỉ cảm động vì hy vọng, mà sống hy vọng. Sống hy vọng nghĩa là gì? Nghĩa là giữa gia đình còn ngổn ngang, tôi vẫn chọn yêu thương. Giữa tương lai còn bấp bênh, tôi vẫn làm điều tốt hôm nay. Giữa bệnh tật còn đó, tôi vẫn dâng đau đớn của mình như lời cầu nguyện. Giữa mối tương quan còn rạn nứt, tôi vẫn mở một cánh cửa tha thứ. Giữa giáo xứ còn những điều làm mình khó chịu, tôi vẫn tiếp tục phục vụ mà không nuôi cay đắng. Giữa những khô khan thiêng liêng, tôi vẫn quỳ xuống trước Chúa. Giữa những giới hạn của bản thân, tôi vẫn tin rằng Chúa chưa bỏ cuộc nơi tôi. Sống hy vọng là như thế. Không phải chờ cảm thấy mạnh mới bước, nhưng bước vì biết Chúa đang ở đó.

Một người mẹ sống hy vọng là người dù con mình còn làm mình khóc, vẫn không ngừng cầu nguyện. Một người cha sống hy vọng là người dù cuộc sống làm ăn còn chật vật, vẫn không để tuyệt vọng làm chủ căn nhà mình. Một đôi vợ chồng sống hy vọng là khi sau những mỏi mệt, họ vẫn chọn ở lại với nhau trong Chúa. Một người trẻ sống hy vọng là khi sau những thất bại, họ vẫn không bán rẻ linh hồn mình cho sự dễ dãi. Một linh mục sống hy vọng là khi dù bị hiểu lầm, bị mệt, bị giới hạn, vẫn không đánh mất niềm vui thuộc về Chúa. Một người bệnh sống hy vọng là khi giữa đau đớn, họ biến giường bệnh thành bàn thờ hiến dâng. Một người già sống hy vọng là khi giữa tuổi xế bóng, họ không chỉ đếm ngày tháng tàn đi, nhưng biết dâng từng ngày như của lễ cuối mùa.

Đức Hồng y Văn Thuận dạy ta rằng con đường nên thánh không xa đâu. Nó đi qua chính những gì đời ta đang có. Qua chính những gì ta đang chịu. Qua chính hoàn cảnh mà có khi ta vẫn nghĩ là bất lợi. Qua chính những ngày tẻ nhạt. Qua chính những nỗi đau chưa hết. Qua chính những mảnh gỗ vụn của đời mình. Ngài như nói với chúng ta: đừng đợi đời mình hoàn hảo rồi mới trao cho Chúa. Hãy trao cho Chúa ngay trong tình trạng ngổn ngang của nó. Đừng đợi mình mạnh rồi mới phó thác. Hãy phó thác trong chính yếu đuối. Đừng đợi mọi thứ ổn rồi mới sống thánh. Hãy để Chúa làm việc ngay trong những chỗ chưa ổn của đời con.

Ở đây, tôi thấy phần kết này cũng phải trở thành một lời mời gọi rất cụ thể cho cộng đoàn. Chúng ta không thể ra về sau đại trường thiên này mà chỉ mang theo vài cảm xúc đẹp. Chúng ta cần một quyết định. Mỗi người một quyết định. Có thể là một quyết định rất nhỏ, nhưng thật. Một người quyết định trở lại với Thánh Lễ bằng lòng yêu mến hơn. Một người quyết định thôi giữ một mối hờn giận đã quá lâu. Một người quyết định bắt đầu cầu nguyện lại sau nhiều tháng khô khan. Một người quyết định dâng bệnh tật thay vì chỉ than trách. Một người quyết định bớt lo tương lai mà sống trọn hôm nay. Một người quyết định trở về với bí tích Hòa Giải. Một người quyết định ngồi lại nói chuyện với người thân trong nhà. Một người quyết định thôi lấy công việc của Chúa làm nơi nuôi cái tôi mình. Một người quyết định tập ở lại với Chúa trong thinh lặng mỗi ngày.

Nếu mỗi người trong cộng đoàn mang về một quyết định như thế, thì đời Đức Hồng y Văn Thuận không chỉ được ngưỡng mộ, mà sẽ sinh hoa trái. Giáo xứ sẽ khác nếu có những người biết hy vọng theo kiểu của ngài. Gia đình sẽ khác nếu có những người biết tha thứ theo kiểu của ngài. Cộng đoàn sẽ khác nếu có những người biết chọn Chúa hơn việc của Chúa. Hội Thánh sẽ khác nếu có nhiều linh mục, tu sĩ, giáo dân xây đời mình trên nội tâm hơn là trên hình ảnh. Xã hội sẽ khác nếu có những Kitô hữu không để cho bóng tối của thời đại bước vào tim mình.

Và có lẽ đây là điều cuối cùng tôi muốn gom lại cho phần kết đại trường thiên này: đời Đức Hồng y Văn Thuận không chỉ dạy ta cách chịu đựng, nhưng dạy ta cách biến đổi. Biến nhà tù thành chủng viện. Biến đau khổ thành của lễ. Biến Thánh Lễ thành nguồn sống thật chứ không phải thói quen. Biến tha thứ thành tự do. Biến hiện tại thành nơi gặp Chúa. Biến những mảnh đời vỡ ra thành vật liệu cho thánh giá. Biến một cuộc đời tưởng như bị cắt ngang thành lời chứng cho cả thế giới. Đó là điều kỳ diệu của ân sủng. Và đó cũng là điều Chúa vẫn muốn làm nơi mỗi chúng ta.

Có thể đời ta sẽ không lớn theo cách người đời gọi là lớn. Có thể tên ta sẽ không được nhiều người biết tới. Có thể không ai viết sách về đời ta. Có thể ta chỉ sống âm thầm, rất âm thầm. Nhưng nếu ta để cho Chúa biến đổi những gì đang có trong tay mình, thì đời ta vẫn có thể trở thành một lời chứng. Một người mẹ hiền lành giữa đau khổ là một lời chứng. Một người cha trung tín trong thử thách là một lời chứng. Một cụ già cầu nguyện âm thầm là một lời chứng. Một người trẻ giữ mình trong sạch giữa thời buông thả là một lời chứng. Một linh mục sống đời nội tâm sâu giữa bộn bề mục vụ là một lời chứng. Một tu sĩ vẫn vui tươi giữa âm thầm là một lời chứng. Một người biết tha thứ khi mình có lý do để đóng lòng là một lời chứng. Và những lời chứng nhỏ ấy chính là cách hy vọng của Đức Hồng y Văn Thuận tiếp tục sống trong Hội Thánh hôm nay.

Cho nên, thưa cộng đoàn, sau tất cả, có lẽ điều đẹp nhất chúng ta có thể mang về là một lời nguyện rất đơn sơ:

Lạy Chúa, xin đừng để con chỉ ngưỡng mộ các chứng nhân của Chúa, mà không học cách sống như họ. Xin đừng để con chỉ xúc động trước hy vọng, mà không bước đi trong hy vọng. Xin đừng để con chỉ nói về tín thác, mà không thật sự trao đời con cho Chúa. Xin đừng để con chỉ làm việc của Chúa, mà quên mất chính Chúa. Xin đừng để con đi qua những đêm dài của cuộc đời trong cay đắng và sợ hãi. Xin cho con biết đặt tay con vào tay Chúa. Xin cho con biết sống giây phút hiện tại. Xin cho con biết quý Thánh Thể. Xin cho con biết tha thứ. Xin cho con biết biến đau khổ thành lời cầu. Xin cho con biết chọn Chúa. Và khi mọi sự trong đời con rung chuyển, xin cho điều không bao giờ rung chuyển vẫn còn nguyên: đó là lòng con thuộc trọn về Ngài.

Xin Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận cầu bầu cho chúng ta. Xin ngài cầu cho Hội Thánh Việt Nam biết sống hy vọng giữa mọi thăng trầm. Xin ngài cầu cho các linh mục biết giữ lửa nội tâm. Xin ngài cầu cho các tu sĩ biết trung tín trong âm thầm. Xin ngài cầu cho người trẻ biết tìm Chúa hơn tìm hào quang. Xin ngài cầu cho các gia đình biết bám lấy Chúa giữa những rạn nứt của thời đại. Xin ngài cầu cho người đau bệnh biết hiến dâng. Xin ngài cầu cho những ai đang ở trong đêm tối của đức tin biết không bỏ cuộc. Xin ngài cầu cho những ai đang mệt mỏi vì cuộc sống tìm lại được nguồn sống nơi Thánh Thể. Xin ngài cầu cho những ai đang bị nhốt trong các nhà tù vô hình của oán hờn, lo âu, nghiện ngập, thất vọng, mặc cảm và trống rỗng được tìm thấy tự do trong Đức Kitô.

Và xin cho mỗi người chúng ta, khi kết thúc hành trình suy niệm dài này, không ra về như lúc bắt đầu. Nhưng ra về với một trái tim đã được lay động. Một lòng tin được thanh luyện. Một quyết định được hình thành. Một niềm hy vọng được thắp lại. Một tương quan với Chúa được bắt đầu lại hoặc đào sâu thêm. Để rồi, mai đây, khi chính chúng ta đi qua những đêm dài của cuộc đời, ta cũng có thể bước đi với một sự bình an âm thầm mà sâu thẳm, và thì thầm cùng Chúa:

Lạy Chúa, con không hiểu hết, nhưng con tin.
Con không mạnh, nhưng con phó thác.
Con còn đau, nhưng con vẫn yêu.
Con còn yếu, nhưng con không buông tay Chúa.
Và vì Chúa đang ở với con, nên con vẫn hy vọng.

Amen.

Lm. Anmai, CSsR