Elon Musk: “Đến năm 2036 tiền bạc không còn quan trọng nữa”

Trong cuộc trò chuyện chuyên sâu với Zanny Minton Beddoes (The Economist), Musk đẩy sự lạc quan về AI, vốn dựa trên nền tảng phần cứng mà Jensen Huang đề cập, đến giới hạn cuối cùng (Jensen Huang là một tỷ phú, doanh nhân người Mỹ gốc Đài Loan, đồng thời là người sáng lập, chủ tịch và Giám đốc điều hành của tập đoàn công nghệ Nvidia. Chú thích của BBT). Trong khi Nvidia tập trung cung cấp sức mạnh cho hệ sinh thái AI hiện nay, Musk lại chuẩn bị cho một thế giới nơi AI vượt qua trí tuệ con người vào khoảng năm 2031, các trung tâm dữ liệu đặt ngoài không gian giải quyết bài toán giới hạn của lưới điện, và lao động của con người chỉ còn là một sở thích.

Dưới đây là phần tóm lược đầy đủ, dễ theo dõi về những dự đoán quan trọng của Musk liên quan đến công nghệ, kinh tế và tương lai của nền văn minh nhân loại.

1. ĐIỂM KỲ DỊ CỦA AI VÀ KỶ NGUYÊN SUNG TÚC

Musk dự đoán rằng vào khoảng năm 2031, trí tuệ nhân tạo sẽ vượt qua tổng năng lực trí tuệ của toàn thể nhân loại, khiến thế giới vào năm 2036 gần như không còn giống với hiện nay.

"Thật khó hình dung một tương lai mà ở đó không có một lượng trí tuệ nhân tạo khổng lồ... Tôi cho rằng trí tuệ nhân tạo sẽ vượt xa tổng trí tuệ của con người. Thực tế, tôi nghĩ AI có thể vượt tổng trí tuệ của toàn nhân loại chỉ trong khoảng năm năm nữa."

Nếu nhân loại tránh được một thảm họa toàn cầu như Thế chiến III, Musk tin rằng chúng ta đang tiến rất nhanh đến một thời đại sung túc chưa từng có.

"Kịch bản có khả năng xảy ra nhất là một kỷ nguyên sung túc kỳ diệu, nơi bất kỳ ai cũng có thể sở hữu bất cứ điều gì họ nghĩ tới... Miễn là không xảy ra Thế chiến III, tôi tin rằng chúng ta đang hướng đến một thời đại thịnh vượng đáng kinh ngạc. Đây là một thông điệp của sự lạc quan và hào hứng về tương lai."

Musk hình dung một nền kinh tế tương lai được chia thành hai thành phần: trí tuệ số và trí tuệ vật lý, trong đó robot hình người sẽ đóng vai trò như "tay và chân" giúp AI tương tác với thế giới thực.

"Điều đang phát triển rất nhanh hiện nay là trí tuệ số... nhưng nó vẫn phần nào bị giới hạn trong thế giới kỹ thuật số. Nó chưa có các cơ cấu để tác động lên thế giới vật lý. Muốn làm được điều đó, cần những robot hình người. Nói đơn giản là cần rất nhiều robot."

Theo ông, khi những đội quân robot thông minh khổng lồ liên tục sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ, nền kinh tế sẽ tiến gần đến trạng thái gần như vô hạn.

"Một nền kinh tế là quá trình sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ. Nếu bạn có vô số robot với lượng trí tuệ số khổng lồ, thì bạn sẽ có một nền kinh tế gần như vô hạn. Tương lai thực sự sẽ rất, rất khác so với quá khứ."

Musk còn đưa ra một dự đoán táo bạo hơn: đến năm 2036, tiền bạc có thể trở nên không còn quan trọng, bởi AI và robot sẽ tạo ra nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn mức con người có thể tiêu dùng.

"Tôi sẽ đưa ra thêm một dự đoán nữa. Đến năm 2036, tiền sẽ không còn quan trọng nữa... Suy cho cùng, bạn cần tiền để mua hàng hóa và dịch vụ, đúng không? Bạn cần tiền để có thực phẩm, nhà ở, phương tiện đi lại, giải trí. Nhưng nếu mọi thứ đó trở nên dồi dào đến mức robot và AI tạo ra nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn bất kỳ con người nào có thể tiêu dùng, thì khi ấy bạn còn cần tiền để làm gì?"

Tuy nhiên, Musk cũng thừa nhận rằng siêu trí tuệ số thực sự là một "điểm kỳ dị" (singularity) — tương tự như chân trời sự kiện của hố đen, nơi mọi thứ đều bị cuốn vào và không ai có thể dự đoán điều gì sẽ xảy ra sau đó.

"Siêu trí tuệ số được gọi là điểm kỳ dị, giống như một hố đen, bởi vì bạn không biết điều gì sẽ xảy ra sau đó. Nó giống như hút mọi thứ vào bên trong."

2. TƯƠNG LAI CỦA VIỆC LÀM, THU NHẬP PHỔ QUÁT VÀ GIẢM PHÁT

Musk cho rằng sẽ không mất nhiều thời gian để AI vượt qua con người trong mọi công việc được thực hiện trước máy tính hoặc trên điện thoại.

"AI sẽ có thể làm bất kỳ công việc nào tốt hơn bất kỳ con người nào đang làm công việc đó. Điều này sẽ sớm đúng đối với tất cả các công việc mang tính số hóa, hay nói rộng hơn là bất cứ việc gì mà con người thực hiện trên máy tính hoặc điện thoại. AI có thể làm tất cả những việc đó."

Ông khẳng định AI hiện nay đã viết phần mềm tốt hơn khoảng 90% lập trình viên, và cuối cùng sẽ thống trị lĩnh vực lập trình giống như cách phần mềm cờ vua Stockfish thống trị thế giới cờ vua.

"Trong lĩnh vực kỹ thuật phần mềm, chúng ta đã ở trong tình huống AI viết mã tốt hơn ít nhất 90% con người... Rồi sẽ đến lúc không còn cách nào để cạnh tranh được nữa. Nó sẽ đạt đến điều mà tôi gọi là cấp độ Stockfish."

Theo Musk, sau các công việc trí óc sẽ đến lượt lao động chân tay bị thay thế, khi robot hình người đạt đến trình độ hoàn thiện và trở thành những "cánh tay nối dài" của các hệ thống AI quy mô lớn.

"Đó là lý do tôi nói đến AI kỹ thuật số trước, rồi đến AI hiện thân trong các robot. Robot về cơ bản sẽ là công cụ để AI tác động lên thế giới vật lý. Chúng sẽ có một mức độ thông minh cục bộ nhất định, nhưng được điều khiển bởi một mô hình AI quy mô lớn."

Về lâu dài, Musk dự đoán làm việc sẽ trở thành một lựa chọn mang tính sở thích, giống như việc tự trồng rau trong vườn dù siêu thị luôn bán những loại rau đẹp hơn và rẻ hơn.

"Tôi đã nhiều lần nói rằng tôi nghĩ làm việc sẽ là một lựa chọn... Bạn không nhất thiết phải tự trồng rau trong vườn. Bạn có thể ra cửa hàng và mua những loại rau hoàn hảo. Nhưng nếu đến nhà một người bạn và họ nấu bữa tối bằng rau do chính họ trồng, thì đó là một điều rất đáng trân trọng. Tôi nghĩ công việc trong tương lai cũng sẽ giống như vậy."

Dù vậy, Musk cho rằng quá trình chuyển đổi sẽ không hề êm đềm, bởi AI sẽ thay thế lao động của con người với tốc độ nhanh hơn rất nhiều so với các cuộc cách mạng công nghệ trước đây.

"Tôi nghĩ con đường phía trước sẽ khá gập ghềnh... Đã có rất nhiều nghề từng tồn tại nhưng biến mất vì máy tính... Điều khác biệt lần này là tốc độ thay đổi diễn ra nhanh hơn một cách căn bản."

Để đối phó với tình trạng mất việc làm trên diện rộng, Musk đưa ra ý tưởng về "thu nhập phổ quát ở mức cao" (universal high income), theo đó chính phủ sẽ trực tiếp cấp tiền cho người dân, trong khi AI và robot tạo ra phần lớn của cải của nền kinh tế.

Zanny Minton Beddoes: "Những người mất việc… sẽ sống bằng cách nào?"

Elon Musk: "Theo tôi, đó sẽ là một dạng thu nhập phổ quát ở mức cao... Tôi nghĩ Bộ Tài chính chỉ đơn giản là phát tiền trực tiếp cho người dân."

Musk cũng cho rằng nếu lượng hàng hóa và dịch vụ do AI tạo ra tăng nhanh hơn tốc độ phát hành tiền, thì nền kinh tế tương lai sẽ phải đối mặt với giảm phát, chứ không phải lạm phát.

"Lạm phát đơn giản là tỷ lệ giữa lượng tiền và lượng hàng hóa, dịch vụ... Nếu sản lượng hàng hóa và dịch vụ tăng lên rất mạnh, miễn là lượng tiền được tạo ra tăng chậm hơn tốc độ tăng của hàng hóa và dịch vụ, thì điều xảy ra sẽ là giảm phát. Vì vậy, tôi dự đoán rằng vấn đề của tương lai sẽ là giảm phát, chứ không phải lạm phát."

Khi Beddoes chất vấn về con đường đầy khó khăn để chuyển từ một xã hội hiện nay vốn đang phân cực, bất an và đầy lo sợ sang một "thiên đường hậu khan hiếm" như Musk mô tả, ông thừa nhận quá trình đó sẽ vừa đầy hứng khởi, vừa đáng sợ.

Zanny Minton Beddoes: "Tôi vẫn chưa hình dung được làm thế nào chúng ta có thể đi từ một xã hội đang chia rẽ, giận dữ và bất an như hiện nay đến một thế giới lý tưởng như ông mô tả."

Elon Musk: "Đó sẽ vừa là điều khiến người ta phấn khích, vừa khiến người ta sợ hãi... Ngay trong một ngày, cảm xúc của tôi về AI cũng có thể chuyển từ phấn khích sang lo lắng. Tôi không cố đưa ra một cái nhìn lạc quan mù quáng rằng mọi thứ rồi sẽ đều tốt đẹp."

3. AN TOÀN AI, SỰ ĐỒNG BỘ GIÁ TRỊ VÀ QUẢN LÝ

Khi AI trở nên thông minh vượt xa con người, Musk cho rằng sẽ là một sự tự phụ nếu tin rằng con người – hay bất kỳ giám đốc điều hành nào – vẫn có thể kiểm soát nó.

"Sẽ là một sự tự phụ nếu tôi nghĩ rằng mình có thể kiểm soát một AI siêu thiên tài thông minh hơn mình rất nhiều... Nếu khoảng cách về trí tuệ giữa AI và con người còn lớn hơn rất nhiều so với khoảng cách giữa con người và tinh tinh, thì thật khó có thể tưởng tượng rằng những con tinh tinh sẽ là bên nắm quyền."

Vì cho rằng việc kiểm soát một siêu trí tuệ là điều gần như bất khả thi, Musk lập luận rằng điều quan trọng nhất là phải bảo đảm AI được hình thành với những giá trị đúng đắn, biết quan tâm đến nhân loại và có bản chất luôn tìm kiếm sự thật.

"Tôi nghĩ điều chúng ta có thể và nên làm là bảo đảm AI có những giá trị tốt đẹp, quan tâm đến nhân loại và mong muốn con người được hạnh phúc, thịnh vượng... Điều quan trọng nhất đối với an toàn AI là nó phải theo đuổi sự thật ở mức cao nhất và luôn giữ sự tò mò. Nếu được như vậy, tôi tin AI sẽ thúc đẩy sự phát triển của nhân loại."

Một điều trớ trêu, theo Musk, là những nỗ lực trước đây của chính ông nhằm kiềm chế sự tập trung quyền lực AI – chẳng hạn như đồng sáng lập OpenAI – lại vô tình khiến cuộc đua AI trên toàn cầu tăng tốc.

"OpenAI về cơ bản được thành lập để làm đối trọng với Google, bởi vào thời điểm đó Google gần như độc quyền về AI. Sau đó Anthropic lại tách ra từ OpenAI... Những hành động của tôi thực sự đã góp phần đẩy nhanh sự phát triển của AI. Ban đầu tôi không hề có ý định thúc đẩy AI nhanh hơn... Nhưng dường như mọi con đường cuối cùng đều dẫn đến việc AI tăng tốc phát triển."

Đối với vấn đề an toàn trước mắt, Musk đề xuất rằng các phòng thí nghiệm AI hàng đầu nên tổ chức các cuộc họp hoặc hội nghị trực tuyến định kỳ mỗi tuần hoặc hai tuần một lần để trao đổi về các nguy cơ liên quan đến an toàn và an ninh.

"Tôi đã đề nghị với Demis rằng việc thiết thực nhất chúng ta có thể làm ngay bây giờ là để các công ty AI hàng đầu gặp gỡ, hoặc ít nhất là có một cuộc gọi trực tuyến vài tuần một lần, nhằm thảo luận về các vấn đề an toàn và an ninh."

Trước khi bất kỳ công ty nào công bố một mô hình AI thế hệ mới có năng lực vượt trội so với tất cả các mô hình hiện có, Musk muốn các đối thủ cạnh tranh được quyền tiếp cận sớm trong khoảng một đến hai tuần để thử nghiệm, tìm kiếm các hành vi nguy hiểm và khuyến nghị tạm hoãn việc phát hành nếu cần.

"Trước khi một mô hình AI đột phá – một mô hình tiên phong thông minh hơn rất nhiều so với bất cứ thứ gì đang tồn tại – được phát hành, nên có cơ hội để các công ty AI cạnh tranh cùng kiểm thử mô hình đó, đánh giá những tác động có hại và, nếu cần, khuyến nghị tạm dừng việc phát hành nhằm giải quyết các vấn đề về an toàn."

Musk ví cơ chế này với cách hoạt động của Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ (Motion Picture Association): ngành công nghiệp trước hết tự thiết lập các quy tắc và giám sát lẫn nhau, còn chính phủ chỉ can thiệp khi có một tổ chức hành xử nguy hiểm và từ chối khắc phục.

"Điều này cũng giống như cách Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ hoạt động. Đây là một tổ chức của ngành quyết định cách phân loại phim... Chính phủ chỉ cần can thiệp khi một công ty làm điều gì đó thực sự nguy hiểm và từ chối thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro."

4. NĂNG LỰC TÍNH TOÁN TOÀN CẦU, NÚT THẮT CHIP AI VÀ CUỘC ĐUA VỚI TRUNG QUỐC

Theo Musk, sự bùng nổ của AI hiện nay đang bị kìm hãm bởi hai nút thắt lớn: phần cứng và năng lượng. Trong khi Trung Quốc thiếu các loại chip AI tiên tiến, thì các nước phương Tây lại đang đối mặt với tình trạng thiếu điện và năng lực làm mát cho các trung tâm dữ liệu.

"Đối với trí tuệ số, tất cả đều quy về câu hỏi: bạn có bao nhiêu năng lực tính toán dành cho AI? Bạn có bao nhiêu con chip và bao nhiêu điện năng?... Hiện nay, bên ngoài Trung Quốc, nút thắt là điện. Còn tại Trung Quốc, nút thắt là chip."

Musk cho rằng Trung Quốc đang tiến gần đến việc làm chủ công nghệ quang khắc (lithography) hơn nhiều so với những gì phần lớn mọi người nhận thức. Nếu thành công, họ sẽ có thể sản xuất chip AI nội địa với quy mô hàng triệu chiếc.

"Theo tôi, Trung Quốc đang tiến gần hơn nhiều so với suy nghĩ của đa số người trong việc giải quyết bài toán công nghệ quang khắc. Điều đó sẽ cho phép họ sản xuất chip AI với số lượng rất lớn."

Nhìn về phía Trung Quốc, Musk cảnh báo rằng nước này hoàn toàn có khả năng vươn lên dẫn đầu thế giới cả về AI lẫn robot, nhất là khi họ đã đạt được nhiều thành tựu dù nguồn lực tính toán còn hạn chế.

"Xét việc các công ty AI của Trung Quốc đang đạt được kết quả rất tốt chỉ với lượng năng lực tính toán tương đối nhỏ, thì nếu họ có được nguồn năng lực tính toán dồi dào, rất có thể họ sẽ trở thành những người dẫn đầu... Trung Quốc rất mạnh về robot và cũng rất mạnh về AI số."

Để vượt qua giới hạn của hệ thống điện trên Trái Đất, Musk hình dung việc xây dựng những trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn trong không gian. Khi bài toán điện năng được giải quyết, ông cho rằng chip AI sẽ một lần nữa trở thành nút thắt lớn nhất đối với phần còn lại của thế giới.

"Hiện nay, theo tôi, hạn chế thực sự nằm ở điện năng và khả năng làm mát nhiều hơn là ở chip AI... Khi chúng ta giải quyết được vấn đề điện năng bằng các trung tâm dữ liệu AI đặt ngoài không gian, thì nút thắt sẽ lại quay trở về chip, ít nhất là đối với các nước ngoài Trung Quốc."

Musk cho rằng việc chính phủ Mỹ cấm các công ty trong nước sử dụng các mô hình AI của Trung Quốc sẽ không mang lại hiệu quả đáng kể. Theo ông, điều đó không thể làm chậm bước tiến của Trung Quốc và cũng không thể ngăn phần còn lại của thế giới tiếp tục sử dụng các mô hình này.

"Chính phủ Mỹ có thể ban hành luật cấm các công ty Mỹ sử dụng các mô hình AI của Trung Quốc, nhưng họ không thể ngăn phần còn lại của thế giới sử dụng chúng... Tôi không nghĩ điều đó có ích. Nó sẽ không ngăn được Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu về AI."

Từ đó, Musk lập luận rằng mọi thỏa thuận nghiêm túc về an toàn AI đều phải có sự tham gia của các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Trung Quốc. Theo ông, chỉ có chính phủ Mỹ và chính phủ Trung Quốc mới thực sự có đủ quyền lực để thực thi những cam kết như vậy.

"Có lẽ các công ty Trung Quốc đang phát triển những mô hình AI tiên phong cũng cần phải tham gia... Trên thực tế, chỉ có chính phủ Mỹ và chính phủ Trung Quốc mới có đủ thẩm quyền để hành động trong vấn đề này."

(Tóm lược từ cuộc phỏng vấn của The Economist với Elon Musk)

--------------------------

The Economist là một tuần báo tin tức và các vấn đề quốc tế bằng tiếng Anh, nổi tiếng toàn cầu với các nội dung về kinh tế, tài chính, chính trị và kinh doanh. Chú thích của BBT.