Banner giua trang

Thủ Thiêm và di sản kiến trúc tôn giáo

Đăng lúc: Thứ hai - 20/02/2017 09:39 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Đứng từ bến Bạch Đằng, quận 1, TP.HCM ngày nay nhìn sang bên kia sông Sài Gòn, vẫn còn có thể thấy tiền cảnh ngôi nhà thờ nhỏ xinh, có tháp chuông thấp và dãy nhà ngói cổ kính của Hội dòng Mến Thánh Giá gợi cảm giác yên bình.
Thủ Thiêm và di sản kiến trúc tôn giáo
 

Tu viện dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm đang đứng trước nguy cơ bị đập bỏ
 
Đứng từ bến Bạch Đằng, quận 1, TP.HCM ngày nay nhìn sang bên kia sông Sài Gòn, vẫn còn có thể thấy tiền cảnh ngôi nhà thờ nhỏ xinh, có tháp chuông thấp và dãy nhà ngói cổ kính của Hội dòng Mến Thánh Giá gợi cảm giác yên bình. Nhưng kỳ thực, số phận của quần thể kiến trúc tôn giáo có tuổi đời một thế kỷ rưỡi này bị đe dọa từ khi đồ án xây dựng Thủ Thiêm được nhà chức trách phê duyệt.
 
Sẽ bị san bằng?
 
Những tuyến đường mới đã được ủi thông, những công trình mới được đổ móng trên khu vực bãi bồi Thủ Thiêm, vùng vệ tinh chiến lược của Sài Gòn, nơi mà lòng đất đầm lầy còn ôm trong mình nhiều di chỉ các xưởng đóng tàu thời nhà Nguyễn và phế tích cảng Bến Nghé, kiến trúc cảng thị cổ cư dân xóm Tàu Ô năm xưa.
 
Báo Thanh Niên thuật lại quá trình làm đường và xây móng của khu đô thị mới Thủ Thiêm theo kiểu coi rẻ di sản: "Hàng trăm các loại hình cọc gỗ, mảnh thuyền, trong đó đáng chú ý là hệ thống cọc gỗ có chiều dài 3-4 m, đường kính thân khoảng 40-50 cm được vót đầu nhọn mang dáng dấp của những cọc gỗ chiến trận Bạch Đằng hiện đang trưng bày trong Bảo tàng Lịch sử - TP.HCM. Đây có thể là những cọc gỗ được sử dụng trong các trận thủy chiến thời chúa Nguyễn đánh Chân Lạp và là chiến trận của Tây Sơn đánh nhau với Nguyễn Ánh - Gia Long. Hay những thân cây gỗ đường kính 50 cm, dài 5-6 m, trên một đầu có lỗ mộng đục hình chữ nhật như những cây cột cái của kiến trúc cổ, có dấu tích của những căn nhà cổ dọc bến sông, cùng với đó là nhiều dãy cọc gỗ đóng gia cố hệ thống bến xưa của Bến Nghé có cấu tạo theo hàng dọc chạy dài hàng chục mét cũng đã phát lộ".
 
Và cũng để giải phóng mặt bằng, một cuộc quật mồ trên danh nghĩa "khảo cổ" rất chóng vánh đã diễn ra tại Lăng Thành Hoàng An Khánh, thuộc khuôn viên Đình An Khánh vào tháng 4-2014 do Trung tâm bảo tồn di tích TP.HCM phối hợp với Bảo tàng Lịch sử và Khoa Giải phẫu - Trường đại học Y Dược TP.HCM tiến hành. Di cốt của một vị thành hoàng, mà giới chuyên môn cho rằng có thể đó là một vị tướng quân triều Nguyễn đã có công khai hoang lập ấp, trấn giữ những đồn lũy và xưởng tàu thời đầu thực dân dọc cánh tả sông Bến Nghé đã được quật lên, phân tích và báo cáo kết quả đúng thủ tục và quy trình.
 
Như đã nói, cuộc khảo cổ đình An Khánh thực ra chỉ là một hình thức ngụy trang cho việc quật mồ vị thành hoàng này mang đi hoàn táng nơi khác, nên diễn ra rất chóng vánh, vội vàng. Một vài thông tin khảo cổ được ném ra công luận thiếu trách nhiệm và sự tường tận, thuyết phục; nên không tránh khỏi sự bất kính đối với tiền nhân.
 
Lịch sử, hồ sơ khoa học của vị tiền nhân có công đức với vùng đất tiếp tục rơi vào bóng tối không âm không vọng cho những công trình hãnh tiến mọc lên.
 
Tiếp sau đó là vụ cưỡng chế chùa Liên Trì, dãy trường nam (của các cha cố tổ chức từ thời Pháp) bên cánh trái nhà thờ Thủ Thiêm đã diễn ra một cách vô cảm, bất chấp phản ứng của những tín đồ và các tu sĩ.
 
Đến nhà thờ Thủ Thiêm
 
Trước tết Nguyên Đán, những thánh lễ ở nhà thờ giáo xứ Thủ Thiêm vẫn diễn ra bình thường. Trong các thánh lễ, cha xứ cũng không nhắc đến chuyện số phận của ngôi nhà thờ này. Nhưng có một không khí âm ỉ lan rộng trong lòng giáo dân và các vị tu sĩ ở đây. Trước đó, trên Facebook lan truyền một thông điệp của Tổng lãnh sự quán Canada tại TP.HCM, đặt ra câu hỏi (nhưng cũng là trả lời): "Bạn nghĩ có nên phá hủy một di sản còn lâu đời hơn cả Canada?". Tổng lãnh sự quán Canada tại TP.HCM nêu lập luận và truy vấn: "Theo kế hoạch phát triển khu đô thị mới Thủ Thiêm tại quận 2, chính quyền TP Hồ Chí Minh có dự định phá dỡ Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm và nhà thờ Thủ Thiêm để nhường chỗ cho khu đô thị mới. Tu viện được thành lập tại Thủ Thiêm vào năm 1840, nghĩa là đã ở đó được 177 năm (trong khi Canada vừa bước sang tuổi 150 năm nay). Bạn nghĩ thế nào nếu chúng ta hòa nhập những công trình mang tính lịch sử như thế này vào các khu đô thị mới thay vì phá dỡ chúng?"
 

Nhà thờ Thủ Thiêm nhìn về trung tâm TP.HCM
 
Một lần nữa, sau vụ đại sứ quán Phần Lan lên tiếng bảo tồn một số hạng mục nội thất của Thương xá Tax, thì tổ chức ngoại giao nước ngoài đặt tại TP.HCM quyết liệt lên tiếng bảo vệ những di sản Sài Gòn xưa.
 
Nhưng trong một cơn lên đồng đập phá từ não trạng phát triển đầy bệnh hoạn thì những cuộc đấu tranh trên cùng sức ép dư luận, giới chuyên môn không làm thay đổi được gì. Thậm chí, đã có những vụ việc can thiệp di sản mà báo chí chính thống bị chỉ đạo lờ đi, không được nhắc đến.
 
Số phận những dãy nhà Hội dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm cùng ngôi nhà thờ đã là nhân chứng, biểu tượng một thế kỷ rưỡi về đời sống thanh bình ở một vùng dân cư bên sông, giáp với quận trung tâm Sài Gòn chưa biết sẽ về đâu. Nhìn cái cách di dời Lăng Thành Hoàng An Khánh, chùa Liên Trì hay khu trường nam không gớm tay, thì nhiều người cho rằng, chuyện san bằng một công trình kiến trúc tâm linh hơn một thế kỷ thì không khó tránh khỏi.
 
Đô thị vô hồn, nhân bản vô tính
 
Mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển là vấn đề muôn thuở, ở nhiều quốc gia, nhiều thành phố, không riêng gì Việt Nam. Nhưng sự khác nhau nằm ở chỗ trình độ xử lý và tầm nhìn phát triển, trang bị hiểu biết nhân văn của chính quyền, giới quy hoạch và giới đầu tư mỗi nơi mỗi khác. Ở đâu chính quyền, nhà quy hoạch và giới đầu tư hãnh tiến, trọc phú, thiển cận, lạm quyền và tư lợi thì ở đó mâu thuẫn trên trở nên gay gắt một mất một còn (và mất, bao giờ cũng là di sản, bởi di sản, nói cho cùng, không sinh ra nhiều tiền cho bằng các trung tâm thương mại hiện đại). Nhưng ở đâu có sự tiến hóa, văn minh trong phát triển đô thị nhân văn, tôn trọng tiếng nói công luận và giới chuyên gia thì không những hóa giải được sự mâu thuẫn kể trên, mà còn kiến tạo được không gian đô thị bền vững, theo nghĩa, vừa sinh ra sự sung túc vật chất, vừa đảm bảo giàu có về yếu tố tinh thần cho cư dân, cho sắc vóc đô thị tương lai.
 
Nói đâu xa, nhìn qua Phú Mỹ Hưng, một đô thị kiểu mẫu ra đời trước Thủ Thiêm khoảng 20 năm để thấy bài học của những đô thị nhân bản vô tính là gì. Trên đồ án quy hoạch, Phú Mỹ Hưng hiện đại như những khu đô thị thời toàn cầu hóa mà ta có thể gặp ở Singapore, Thượng Hải, Đài Loan… Nhưng, Phú Mỹ Hưng ngay từ đầu không quy hoạch không gian tôn giáo cho cư dân, nên trong gần 20 năm qua, cư dân ở đô thị kiểu mẫu này đã phải đến những vùng lân cận để lễ chùa, đi lễ nhà thờ mỗi chủ nhật. Lâu dần, giáo dân đông, nhưng không có điều kiện lập nên giáo xứ, những người công giáo đã tìm cách thiết lập một nhà nguyện nhỏ nằm trong một trường học mầm non (Mỹ Phước) để lễ lạc cuối tuần. Những người tín đồ Tin Lành Hàn Quốc sang đây sinh sống, làm việc cũng lấy văn phòng công ty làm nhà thờ để tập trung sinh hoạt tôn giáo tạm bợ. Sự mở mang nhiều không gian thương mại xa xỉ nhưng thiếu vắng không gian tâm linh khiến những cư dân tưởng đủ đầy sung túc trở nên nghèo nàn trong sinh hoạt tinh thần. Phú Mỹ Hưng đã tốn rất nhiều chi phí cho việc đầu tư phục dựng không gian sinh hoạt mang tính bản địa như chợ phiên, đường hoa xuân… để người dân gắn bó với hồn nơi chốn.
 

Hội dòng Mến Thánh Gía Thủ Thiêm có tuổi đời hơn một thế kỷ rưỡi
 
Từ đó cho thấy không phải là việc cứ bứng mô hình bất cứ một đô thị nhân bản vô tính rồi đặt vào đâu cũng được, mà cần có tầm nhìn sâu hơn về lịch sử, nhân văn, giá trị văn hóa bản địa.
 
Phú Mỹ Hưng lẽ ra là bài học để Thủ Thiêm rút kinh nghiệm trước khi quá muộn. Nhưng có vẻ như chính quyền, những nhà quy hoạch và giới đầu tư đô thị này đã không chịu thấy (cho dù việc rút kinh nghiệm ở Thủ Thiêm có vẻ như rất dễ dàng- những di tích như đình, nhà thờ có bề dày lịch sử đã sẵn, chỉ cần biết bảo tồn, không cần phải xây mới!).
 
Lạ lùng thay, bên cạnh ý định "giải phóng mặt bằng" các công trình di sản tôn giáo, văn hóa dân gian thì bản quy hoạch đô thị mới Thủ Thiêm cũng không có một công trình sinh hoạt tâm linh, tôn giáo nào cho cư dân cả.
 
Trở lại câu chuyện nhà thờ Thủ Thiêm và Hội dòng Mến Thánh Giá. Khi tôi ngồi viết những dòng này, thì có tin chính quyền thông báo cho xe đến kéo đổ ngôi trường nữ bên cánh phải nhà thờ (trước 1975 có tên là trường Trung học thánh Anna; sau 1975 chính quyền mượn cơ sở xây dựng làm trường Tiểu học Thủ Thiêm) thuộc phần đất của Hội dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm.
 
Tiếng kèn ma quái lại rúc lên trên phần đất tôn nghiêm bên những đầm lầy, lau sậy và những building đang lên móng, hiện thực hóa những bản quy hoạch đô thị vô hồn và vô tri.
 
Nói thêm, nhà thờ Thủ Thiêm có khoảng trên 2.000 phần tro cốt của giáo dân nhiều đời. Cuối năm rồi, khi hay tin nhà thờ sẽ bị giải tỏa, nhiều Việt kiều đã về nước xin rước di cốt người thân mang đi nơi khác, số còn lại chưa biết sẽ ra sao. Người sống phấp phỏng cùng người đã khuất.
 
Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm riêng của tác giả, là người đang sống ở TP.HCM.
 
Nguyễn Vĩnh Nguyên (Gửi cho BBC từ TP.HCM)
Tác giả bài viết: Nguyễn Vĩnh Nguyên
Nguồn tin: www.bbc.com
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 01/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/02/2018 

- Our Heavenly Father always listens to His children when they cry out to Him in their pain. Today let us offer the Lord a Day of prayer and fasting for peace.
Cha chúng ta trên trời luôn lắng nghe lời kêu nài của con cái Ngài trong cơn sầu khổ. Hôm nay chúng ta hãy dâng lên Chúa một Ngày Ăn chay Cầu nguyện vì Hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 18/02/2018 

- I wish you all a fruitful Lenten journey, and I ask you to pray for me and my collaborators as we begin our week of Spiritual Exercises.
Xin chúc mọi người một Mùa Chay thánh thiện, và xin cầu nguyện cho tôi và các cộng sự hôm nay bắt đầu tuần Tĩnh Tâm.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/02/2018 

- Christians are called to keep alive the memory of how much God has done through them.
Kitô hữu được mời gọi lưu giữ những ký ức về điều Chúa đã thực hiện qua họ.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 08/02/2018 

- We cannot remain silent before the suffering of millions of people whose dignity has been wounded.
Chúng ta không thể thinh lặng trước nỗi đau khổ của hàng triệu con người mà nhân phẩm bị tổn thương.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 06/02/2018 

- All of us are called to commit ourselves to protecting minors in the digital world.
Tất cả chúng ta đều được mời gọi dấn thân bảo vệ trẻ vị thành niên trong thế giới kỹ thuật số.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/02/2018 

- One who is aware of his own wretchedness and lowers his gaze with humility feels God’s merciful gaze set upon him.
Ai ý thức sự khốn cùng của mình và hạ mình khiêm tốn sẽ cảm nhận được ánh mắt thương xót của Thiên Chúa hướng về mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/02/2018 

- Jesus wants to be found by those who look for Him. But to look for Him we have to get up and go out.
Đức Giêsu tỏ mình cho những ai tìm kiếm Ngài, nhưng muốn tìm kiếm Ngài chúng ta phải đứng dậy, phải đi ra.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/02/2018 

- A life of faith means wanting to be with the Lord, and that means constantly searching for Him wherever He is.
Sống đức tin nghĩa là mong muốn ở với Chúa, và liên lỉ tìm kiếm Chúa nơi Ngài hiện diện.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/02/2018 

- May every person come to Christ, the Light of Truth, and may the world advance along the path of justice and peace.
Xin cho mỗi người biết đến với Đức Kitô, là Ánh sáng Chân lý, và cho thế giới tiến bước trên con đường công lý và hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/02/2018 

- A faith that does not trouble us is a troubled faith. A faith that does not make us grow is a faith that needs to grow.
Đức tin không đưa chúng ta vào khủng hoảng là thứ đức tin bị khủng hoảng. Đức tin không làm chúng ta lớn lên là loại đức tin cần phải lớn lên.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 31/01/2018 

- Jesus is our mediator, who reconciles us not only with the Father but also with each other.
Chúa Giêsu là Đấng hòa giải của chúng ta, Đấng không chỉ hòa giải chúng ta với Chúa Cha mà còn hòa giải chúng ta với nhau.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 30/01/2018 

- Goodness, together with love, justice and solidarity, are not achieved once and for all; they have to be realized each day.
Sự tốt lành, đi cùng với tình yêu, công bằng và tình liên đới, không thể thủ đắc một lần và mãi mãi; chúng phải được thực thi mỗi ngày.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 29/01/2018 

- Through prayer we can enter into a stable relationship with God, the source of true joy.
Qua việc cầu nguyện, chúng ta đi vào mối tương quan bền vững với Thiên Chúa là nguồn vui đích thực.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/01/2018 

- I pray for those who suffer from Hansen’s Disease and I encourage those who are committed to their care and reintegration into society.
Tôi cầu nguyện cho những người bị phong cùi và khuyến khích những ai dấn thân chăm sóc họ, giúp họ tái hòa nhập vào xã hội.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/01/2018 

- Christian joy cannot be bought. It comes from faith and from meeting Jesus Christ, who is the reason for our happiness.
Niềm vui của Kitô hữu không mua được. Niềm vui đó đến từ đức tin và sự gặp gỡ với Đức Giêsu Kitô, căn nguyên niềm hạnh phúc của chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/01/2018 

- I would like to invite everyone to promote a journalism of peace, a journalism created by people for people.
Tôi mời gọi mọi người thúc đẩy một nền báo chí vì hòa bình, một nền báo chí bởi người dân và cho người dân.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/01/2018 

- There is no such thing as harmless disinformation; trusting in falsehood can have dire consequences.
Không có thông tin bị bóp méo nào là vô hại; tin tưởng vào điều giả dối có thể nhận những hậu quả tai hại.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/01/2018 

- The Lord calls you today to travel with Him through the city, your city. He calls you to be His missionary disciple.
Hôm nay, Chúa mời bạn cùng Ngài đi vào thành phố, thành phố của bạn. Ngài mời gọi bạn trở thành môn đệ truyền giáo của Ngài.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/01/2018 

- Don’t waste time hiding your heart. Fill your life with the Holy Spirit!
Đừng lãng phí thời gian che giấu trái tim mình. Hãy lấp đầy cuộc sống bằng Chúa Thánh Thần!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/01/2018 

- There is no better medicine to heal so many wounds than a heart capable of mercy.
Không có dược phẩm nào tốt hơn để chữa lành nhiều vết thương bằng một trái tim biết xót thương.
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 02/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 127
  • Hôm nay: 12376
  • Tháng hiện tại: 322733
  • Tổng lượt truy cập: 21614682