Liệu Đức Giáo hoàng Lêô IV có đối mặt với vết thương sâu sắc nhất của Giáo hội?

Đức Lêô XIV đứng trước một nhiệm vụ đầy khó khăn: không chỉ phải giải quyết các cáo buộc về quá khứ của chính mình mà còn phải dẫn dắt Giáo hội vượt qua một cuộc khủng hoảng đã kéo dài hàng thập kỷ. Cha Gerard McGlone cảnh báo rằng ngài “phải đối mặt với việc áp dụng không nhất quán các chính sách và thủ tục hiện hành, cản trở uy tín và lòng tin.”
pope leo xiv
 
Khi Đức Giáo hoàng Lêô XIV chính thức bắt đầu triều đại của mình với tư cách là Giám mục thứ 267 của Rôma, một trong những thách thức lớn nhất mà ngài phải đối mặt là cuộc khủng hoảng lạm dụng tình dục bởi các giáo sĩ – một vết thương sâu sắc đã làm rung chuyển Giáo hội Công giáo trong nhiều thập kỷ. Những người ủng hộ, đặc biệt là Mạng lưới những người sống sót sau khi bị các linh mục lạm dụng (SNAP), đã nhanh chóng lên tiếng, kêu gọi Đức Thánh Cha thực hiện các cải cách mạnh mẽ để hoàn thành công việc còn dang dở của người tiền nhiệm, Đức Giáo hoàng Phanxicô. Với lịch sử phức tạp của ngài trong việc xử lý các cáo buộc lạm dụng, câu hỏi đặt ra là liệu Đức Lêô XIV có thể dẫn dắt Giáo hội hướng tới một tương lai minh bạch, công bằng và chữa lành hay không.

Cuộc khủng hoảng lạm dụng tình dục trong Giáo hội Công giáo đã trở thành một vấn đề toàn cầu, với hàng ngàn trường hợp được đưa ra ánh sáng tại nhiều quốc gia, từ Hoa Kỳ, Ireland, Úc đến Chile và Peru. Vào năm 2002, loạt bài điều tra của tờ Boston Globe đã phơi bày sự che đậy có hệ thống các vụ lạm dụng tình dục trẻ em bởi các linh mục tại Tổng Giáo phận Boston, làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trên toàn thế giới. Sự kiện này không chỉ làm tổn hại uy tín của Giáo hội mà còn khiến nhiều giáo dân mất niềm tin vào hàng giáo phẩm.

Dưới triều đại của Đức Giáo hoàng Phanxicô, Giáo hội đã đạt được một số tiến bộ trong việc đối phó với khủng hoảng, bao gồm việc ban hành sắc lệnh Vos estis lux mundi (2019), yêu cầu báo cáo các vụ lạm dụng và thiết lập quy trình điều tra các giám mục bị cáo buộc che đậy. Tuy nhiên, các nhà phê bình, bao gồm SNAP, cho rằng những cải cách này vẫn chưa đủ triệt để. Việc thiếu một chính sách không khoan nhượng toàn cầu, cùng với sự chậm trễ trong việc thực thi các quy định mới, đã khiến nhiều nạn nhân cảm thấy bị bỏ rơi. Khi Đức Lêô XIV lên ngôi, áp lực để hành động quyết liệt đang gia tăng, đặc biệt khi các tổ chức như SNAP tiếp tục theo dõi sát sao từng động thái của ngài.

Chỉ vài phút sau khi Đức Lêô XIV ban phước Urbi et Orbi từ ban công Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô vào ngày 8 tháng 5 năm 2025, SNAP đã công bố một bức thư ngỏ gửi tới vị Giáo hoàng mới. Bức thư, được soạn thảo với giọng điệu vừa cấp bách vừa thách thức, nhấn mạnh rằng vấn đề lạm dụng tình dục không thể bị che giấu thêm nữa. “Khi nào là thời điểm thích hợp để thảo luận về thực tế đáng báo động về nạn hiếp dâm và bạo lực tình dục đối với trẻ em, xảy ra từng phút, từng giờ, từng ngày trong thế giới đầy rắc rối này?” SNAP viết. “Ai, khi tham gia cầu nguyện và ngợi khen sự thăng thiên của ngài, lại muốn biết về mặt tối bị chối bỏ và tục tĩu này của Giáo hội?”

SNAP, được thành lập vào năm 1988 bởi Barbara Blaine, một nạn nhân lạm dụng tình dục từ Toledo, Ohio, đã phát triển từ một nhóm hỗ trợ nhỏ thành một tổ chức quốc tế với hơn 25,000 thành viên trên toàn cầu. Sau vụ bê bối ở Boston năm 2002, SNAP đã mở rộng hoạt động, thành lập văn phòng quốc gia tại Chicago và phát động nhiều chiến dịch để đòi hỏi trách nhiệm từ Giáo hội. Trong bối cảnh mật nghị bầu Giáo hoàng mới, SNAP đã tổ chức một cuộc họp báo tại Khách sạn Orange, gần Vatican, vào ngày 7 tháng 5 năm 2025, nhằm gửi thông điệp tới các hồng y, giám mục, linh mục và báo chí rằng cuộc khủng hoảng lạm dụng vẫn là một vết thương chưa lành.

Sarah Pearson, phát ngôn viên của SNAP, nhấn mạnh rằng luật giáo luật hiện hành “bảo vệ và duy trì quyền miễn trừ của các giám mục và giáo sĩ lạm dụng trẻ em, cản trở công lý dân sự và che đậy tội phạm tình dục”. Tổ chức này đã đưa ra năm yêu cầu cụ thể cho Đức Lêô XIV trong 100 ngày đầu tiên của triều đại, bao gồm:

1. Điều tra bên ngoài: Thành lập một Ủy ban Sự thật Toàn cầu độc lập để điều tra các cáo buộc lạm dụng và che đậy, với sự hợp tác đầy đủ từ Vatican.

2. Luật không khoan nhượng toàn cầu: Thông qua một chính sách không khoan nhượng vào luật giáo luật, yêu cầu loại bỏ ngay lập tức các giáo sĩ lạm dụng và những người che đậy khỏi sứ vụ.

3. Quỹ bồi thường: Thiết lập một quỹ bồi thường cho các nạn nhân, được tài trợ bởi tài sản của Giáo hội.

4. Hội đồng nạn nhân toàn cầu: Thành lập một hội đồng do các nạn nhân lãnh đạo để giám sát và đảm bảo tuân thủ các cải cách.

5. Minh bạch: Công khai danh sách tất cả các giáo sĩ bị cáo buộc lạm dụng tại mọi giáo phận trên toàn thế giới.

“Đây không phải là một yêu cầu bất khả thi,” Pearson khẳng định. “Vấn đề này không phải là không thể giải quyết được. Giáo hội có nguồn lực và quyền hạn để thay đổi, nhưng cần có ý chí chính trị từ người đứng đầu.”

Đức Giáo hoàng Phanxicô, người qua đời vào ngày 21 tháng 4 năm 2025, đã để lại một di sản phức tạp trong việc xử lý cuộc khủng hoảng lạm dụng. Những cải cách của ngài, bao gồm việc thành lập Ủy ban Giáo hoàng về Bảo vệ Trẻ em và sắc lệnh Vos estis lux mundi, được coi là những bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, nhiều nhà phê bình cho rằng các cải cách này thiếu tính bắt buộc và không được thực thi đồng bộ trên toàn cầu. Cha Gerard McGlone, một nghiên cứu viên tại Trung tâm Berkley thuộc Đại học Georgetown, mô tả các cải cách của Đức Phanxicô là “mang tính đột phá” nhưng “chưa đủ”. Ông chỉ ra rằng việc không đặt ra thời hạn thực thi hoặc hậu quả cho việc không tuân thủ đã khiến các quy định mới không đạt được hiệu quả mong muốn.

Một trong những điểm yếu lớn nhất là cách tiếp cận “từng phần” của Giáo hội, vốn ưu tiên quan điểm của thủ phạm hơn trải nghiệm của nạn nhân. McGlone nhấn mạnh rằng cần có một sự thay đổi hệ thống để định hướng các phản ứng của Giáo hội xoay quanh nạn nhân, cung cấp sự minh bạch và tạo ra các cơ chế phục hồi công lý. “Cách tiếp cận hiện tại rõ ràng đã thất bại, đặc biệt ở Nam Bán cầu, nơi sự lạm dụng vẫn diễn ra ngay dưới bề mặt,” ông nói.

SNAP cũng chỉ trích Đức Phanxicô vì đã không ban hành một chính sách không khoan nhượng toàn cầu, bất chấp những lời hứa công khai của ngài về việc bảo vệ trẻ em. Trong một hội nghị thượng đỉnh về quyền trẻ em được tổ chức tại Vatican vào tháng 3 năm 2025, Đức Phanxicô tuyên bố ý định viết một tông huấn dành cho trẻ em, nhưng cái chết đột ngột của ngài đã khiến kế hoạch này dang dở. SNAP đã kêu gọi Đức Lêô XIV tiếp tục nhiệm vụ này, nhấn mạnh rằng “những lời đầu tiên của ngài với tư cách là Giáo hoàng nên dành cho những người sống sót và con cái của Giáo hội.”

Đức Giáo hoàng Lêô XIV, trước đây là Hồng y Robert Prevost, là vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ Hoa Kỳ, một cột mốc lịch sử cho Giáo hội Công giáo. Tuy nhiên, quá khứ của ngài trong việc xử lý các cáo buộc lạm dụng đã gây ra những tranh cãi đáng kể. SNAP và các tổ chức khác, như Bishop Accountability, đã nêu lên những lo ngại về cách ngài quản lý các vụ việc khi còn là lãnh đạo Dòng Augustinô tại Chicago (1998–2010) và Giám mục Giáo phận Chiclayo, Peru (2015–2023).

Năm 2000, khi còn là tỉnh trưởng Dòng Augustinô tại Chicago, Prevost bị cáo buộc đã cho phép linh mục James Ray, người bị cáo buộc lạm dụng ít nhất 13 trẻ vị thành niên, sống tại Tu viện St. John Stone ở Hyde Park, chỉ cách Trường Tiểu học St. Thomas the Apostle nửa dãy nhà. Ray đã bị cấm làm việc giáo xứ và tiếp xúc một mình với trẻ em từ năm 1991, nhưng SNAP cho rằng Prevost đã không thông báo cho nhà trường về sự hiện diện của Ray, đặt trẻ em vào nguy cơ tiềm tàng. Hồ sơ của Giáo hội khi đó tuyên bố rằng “không có trường học nào trong khu vực lân cận,” một tuyên bố mà SNAP và báo chí, bao gồm Chicago Sun-Times, đã bác bỏ.

Vatican đã phủ nhận rằng Prevost trực tiếp cho phép Ray sống tại tu viện, và Ray sau đó bị loại khỏi sứ vụ công vào năm 2002 và bị rút phép linh mục vào năm 2012. Tuy nhiên, SNAP lập luận rằng sự thiếu minh bạch và giám sát trong trường hợp này là biểu hiện của một vấn đề lớn hơn trong cách Giáo hội xử lý các giáo sĩ bị cáo buộc.

Năm 2022, khi là Giám mục Chiclayo, Prevost bị ba phụ nữ cáo buộc không điều tra đầy đủ các cáo buộc rằng hai linh mục đã lạm dụng họ từ năm 2007, khi họ còn là trẻ vị thành niên. Theo SNAP, Prevost đã gặp các nạn nhân nhưng không mở một cuộc điều tra chính thức theo giáo luật, và thông tin gửi đến Rôma bị cho là không đầy đủ. Các nạn nhân sau đó đã nộp đơn kiện dân sự, nhưng vụ việc bị đóng lại vào năm 2023 do hết thời hiệu. Giáo phận Chiclayo phủ nhận các cáo buộc về sự thiếu hành động, cho biết một linh mục đã bị đình chỉ và linh mục còn lại không còn làm việc vì lý do tuổi tác và sức khỏe.

Mặc dù vậy, Prevost cũng nhận được sự khen ngợi vì vai trò của ngài trong việc phanh phui vụ bê bối lạm dụng và tham nhũng tại Sodalitium Christianae Vitae (SCV), một tổ chức Công giáo bảo thủ ở Peru. Nhà báo Pedro Salinas, người đã viết sách tố cáo SCV, ca ngợi Prevost là một trong năm giám mục đóng vai trò “cực kỳ quan trọng” trong việc hỗ trợ các nạn nhân. Vụ việc này dẫn đến việc Đức Phanxicô giải thể SCV vào năm 2025, một động thái được coi là chiến thắng cho các nạn nhân.

Giám mục Carlos García Camader, chủ tịch Hội đồng Giám mục Peru, đã bảo vệ hồ sơ của Prevost, nhấn mạnh rằng ngài đã “mở đường tại Peru để lắng nghe các nạn nhân và tổ chức ủy ban sự thật” trong vụ SCV. Vatican cũng phủ nhận mọi cáo buộc sai phạm của Prevost, khẳng định rằng ngài đã tuân thủ các quy tắc giáo luật trong các trường hợp lạm dụng mà ngài xử lý.

Đức Lêô XIV đứng trước một nhiệm vụ đầy khó khăn: không chỉ phải giải quyết các cáo buộc về quá khứ của chính mình mà còn phải dẫn dắt Giáo hội vượt qua một cuộc khủng hoảng đã kéo dài hàng thập kỷ. Cha Gerard McGlone cảnh báo rằng ngài “phải đối mặt với việc áp dụng không nhất quán các chính sách và thủ tục hiện hành, cản trở uy tín và lòng tin.” Sự thiếu đồng bộ trong luật pháp giữa các quốc gia, cùng với văn hóa bí mật vẫn còn tồn tại trong hàng giáo phẩm, là những rào cản lớn.

McGlone đề xuất rằng Giáo hội cần áp dụng mô hình “Lý thuyết Độ tin cậy Cao,” tương tự như cách NASA cải tổ sau vụ tai nạn Challenger năm 1986. Mô hình này yêu cầu chuyển giao việc điều tra cho các chuyên gia bên ngoài, khen thưởng những người tố giác và ưu tiên trải nghiệm của nạn nhân. “Vẫn còn một nền văn hóa khen thưởng cho sự bí mật,” McGlone lưu ý, đề cập đến trường hợp Hồng y Bernard Law, người được bổ nhiệm làm linh mục tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Cả sau khi từ chức vì bê bối che đậy ở Boston.
Sarah Pearson của SNAP cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ những người tố giác trong Giáo hội. Bà cho biết nhiều linh mục đã liên lạc với SNAP để báo cáo các vụ che đậy, nhưng họ thường sợ bị trả thù hoặc mất cơ hội thăng tiến. “Thật khó để thăng tiến nếu bạn tố cáo những linh mục lạm dụng,” bà nói.

Mặc dù SNAP bày tỏ “mối lo ngại nghiêm trọng” về hồ sơ của Đức Lêô XIV, một số thành viên của tổ chức vẫn giữ hy vọng. Larry Antonsen, lãnh đạo chi nhánh SNAP tại Chicago và là một nạn nhân lạm dụng, có mối liên hệ cá nhân với gia đình Prevost. Ông chia sẻ rằng cha mẹ của Đức Lêô XIV đã tham dự đám cưới của ông cách đây hơn 50 năm, và ông mô tả ngài là “một người bình thường.” Antonsen hy vọng rằng sự gần gũi này có thể mở ra cơ hội đối thoại, thúc đẩy Đức Thánh Cha hành động để bảo vệ trẻ em và hỗ trợ các nạn nhân.

Các nhà bình luận Công giáo, như Renée Roden, kêu gọi Đức Lêô XIV sử dụng quyền hạn của mình để ban hành các cải cách mang tính bước ngoặt. “Hãy để vị Giáo hoàng này được nhớ đến không phải vì cuộc khủng hoảng lạm dụng toàn cầu mà ngài thừa hưởng, mà vì cách ngài chấm dứt nó,” Gemma Hickey, chủ tịch tổ chức Ending Clergy Abuse, viết trong một tuyên bố.

Cuộc khủng hoảng lạm dụng tình dục là một trong những thách thức lớn nhất mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV phải đối mặt khi bắt đầu triều đại của mình. Với những lời kêu gọi cải cách từ SNAP và các tổ chức khác, cùng với hồ sơ phức tạp của chính ngài, áp lực để hành động nhanh chóng và quyết liệt là rất lớn. Liệu ngài có thể vượt qua văn hóa bí mật, thiết lập một chính sách không khoan nhượng toàn cầu và khôi phục niềm tin của các tín hữu? Câu hỏi mà SNAP đặt ra – “Ngài có thể chấm dứt cuộc khủng hoảng lạm dụng, câu hỏi duy nhất là ngài có làm được không?” – sẽ tiếp tục vang vọng khi thế giới dõi theo những bước đi đầu tiên của vị Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên.

Lm. Anmai, CSsR tổng hợp

Tác giả: Lm. Anmai, CSsR