Khi mạng xã hội mang vết thương của con người

Con người mang trong mình mầm mống của sự ô nhiễm. Đó không chỉ là ô nhiễm của khói bụi, rác thải, hóa chất hay tiếng ồn, mà là một thứ ô nhiễm sâu hơn, âm thầm hơn, đáng sợ hơn: ô nhiễm của linh hồn. Một khi tâm hồn đã bị nhiễm độc bởi kiêu ngạo, ích kỷ, tham vọng và tội lỗi, thì bất cứ điều gì con người chạm tới cũng có nguy cơ bị biến chất. Những gì vốn tốt đẹp có thể bị dùng sai. Những gì vốn được tạo ra để phục vụ sự sống có thể bị biến thành công cụ phục vụ hủy diệt. Những gì lẽ ra giúp con người gần nhau hơn lại có thể khiến con người xa nhau hơn, nghi ngờ nhau hơn, làm tổn thương nhau hơn.

Internet và mạng xã hội cũng nằm trong bi kịch ấy.

Tự bản chất, internet là một thành tựu kỳ diệu của trí tuệ con người. Mạng xã hội, tự nó, không phải là điều xấu. Nó có thể là một chiếc cầu nối con người với con người; có thể giúp người xa được gần, người cô đơn được lắng nghe, người bé nhỏ có tiếng nói, người đau khổ tìm được sự nâng đỡ, Tin Mừng được loan đi nhanh hơn, điều thiện được lan tỏa rộng hơn. Nó có thể là một đầy tớ tốt và trung thành, nếu con người biết sử dụng nó trong ánh sáng của sự thật, tình yêu và trách nhiệm.

Nhưng điều đáng buồn là: đầy tớ ấy đang ngày càng giống ông chủ của nó.

Con người phản loạn với Thiên Chúa, nên những gì con người tạo ra cũng dễ mang mầm phản loạn. Con người chống lại Đấng Tạo Hóa, nên công trình của con người cũng có lúc quay lại chống chính con người. Con người dùng tự do để rời xa Thiên Chúa, nên những công cụ do con người tạo ra cũng dần được dùng để kéo con người rời xa chính mình, rời xa nhau, rời xa sự thật, rời xa lòng nhân.

Mạng xã hội ban đầu được nói đến như một phương tiện kết nối. Nhưng càng ngày, nó càng trở thành một vùng đất đầy ô nhiễm: ô nhiễm của lời nói, ô nhiễm của hình ảnh, ô nhiễm của cảm xúc, ô nhiễm của sự thật. Ở đó, người ta có thể tung ra một câu nói độc ác mà không cần nhìn vào đôi mắt người bị tổn thương. Người ta có thể bấm một nút chia sẻ mà không cần biết điều mình lan truyền có thật hay không. Người ta có thể cười nhạo nỗi đau của người khác, biến bi kịch của ai đó thành trò tiêu khiển, biến danh dự của một con người thành món hàng mua vui cho đám đông.

Và đáng sợ hơn nữa, người ta quen dần với điều đó.

Khi sự độc ác được lặp lại mỗi ngày, nó trở thành bình thường. Khi sự giả dối được trang điểm đẹp đẽ, nó trở thành hấp dẫn. Khi sự phẫn nộ được đám đông tung hô, nó trở thành quyền lực. Khi người ta được thưởng bằng lượt xem, lượt thích, lượt chia sẻ cho những điều gây sốc, gây chia rẽ, gây tổn thương, thì mạng xã hội không còn chỉ là nơi phản ánh con người nữa; nó bắt đầu đào sâu những vết thương của con người.

Nó biết cách đánh thức lòng kiêu ngạo. Nó thì thầm rằng: “Hãy chứng tỏ mình.” Nó khơi dậy sự hơn thua. Nó thúc giục con người phải nổi bật, phải được chú ý, phải được công nhận. Nó làm cho người ta không còn sống thật, mà sống để trình diễn. Không còn hỏi: “Điều này có đúng không?” mà hỏi: “Điều này có được chú ý không?” Không còn hỏi: “Điều này có xây dựng không?” mà hỏi: “Điều này có nhiều tương tác không?”

Và thế là, con người trở thành nô lệ cho chính công cụ mình tạo ra.

Ngày xưa con người tạo ra mạng xã hội để sử dụng. Hôm nay, nhiều người bị mạng xã hội sử dụng. Nó sử dụng thời gian của họ, cảm xúc của họ, sự chú ý của họ, nỗi sợ của họ, sự tò mò của họ, cả những yếu đuối sâu kín nhất của họ. Nó khiến con người luôn bất an, luôn so sánh, luôn lo sợ mình bị bỏ quên, luôn cần được nhìn thấy. Nó gieo vào lòng người một nỗi đói không bao giờ no: đói được khen, đói được biết đến, đói được xác nhận, đói được đám đông vỗ tay.

Nhưng càng được vỗ tay, lòng người càng trống rỗng. Càng được nhìn thấy, linh hồn càng có thể trở nên cô đơn. Càng kết nối nhiều, con người lại càng dễ mất khả năng gặp gỡ thật. Càng nói nhiều, người ta càng ít biết lắng nghe. Càng phơi bày nhiều, người ta càng đánh mất chiều sâu thinh lặng cần thiết để gặp Thiên Chúa và gặp chính mình.

Đó là bi kịch của thời đại: con người tưởng mình làm chủ, nhưng lại bị điều khiển; tưởng mình tự do, nhưng lại bị trói buộc; tưởng mình đang giao tiếp, nhưng thật ra đang đánh mất hiệp thông.

Mạng xã hội đã trở thành một tấm gương. Nhưng đó không chỉ là tấm gương phản chiếu khuôn mặt; nó phản chiếu linh hồn. Nó cho thấy con người đang khao khát điều gì, đang sợ điều gì, đang tôn thờ điều gì. Và nhiều khi, điều hiện ra trong tấm gương ấy thật đáng buồn: một nhân loại mệt mỏi, ồn ào, dễ tổn thương, dễ phẫn nộ, dễ kết án, nhưng lại rất khó yêu thương.

Tất cả bắt đầu từ căn bệnh cũ của con người: kiêu ngạo.

Kiêu ngạo khiến con người không muốn làm thụ tạo, mà muốn làm Thiên Chúa. Kiêu ngạo khiến con người không muốn đón nhận sự thật, mà muốn tự tạo ra sự thật theo ý mình. Kiêu ngạo khiến con người không muốn phục vụ, mà muốn thống trị. Và khi kiêu ngạo bước vào mạng xã hội, nó biến không gian ấy thành một tháp Babel mới: ai cũng nói, nhưng ít ai hiểu; ai cũng phát biểu, nhưng ít ai lắng nghe; ai cũng muốn xây tên tuổi mình lên cao, nhưng càng xây, con người càng phân tán và xa nhau.

Mạng xã hội, vì thế, không chỉ là vấn đề công nghệ. Nó là vấn đề tâm linh. Nó không chỉ đặt câu hỏi: con người dùng công cụ này thế nào? Nó còn đặt câu hỏi sâu hơn: con người là ai khi đứng trước công cụ này? Một người con của Thiên Chúa hay một kẻ nô lệ của cái tôi? Một chứng nhân của sự thật hay một kẻ buôn bán cảm xúc? Một người gieo bình an hay một kẻ gieo nhiễu loạn? Một người xây dựng hiệp thông hay một người nuôi dưỡng chia rẽ?

Nếu con người không được hoán cải, thì công cụ nào trong tay con người cũng có thể trở nên nguy hiểm. Một trí tuệ ô nhiễm sẽ tạo ra những hệ thống ô nhiễm. Một trái tim ô nhiễm sẽ làm cho lời nói ô nhiễm. Một tự do ô nhiễm sẽ biến mọi không gian thành nơi gieo rắc nô lệ. Và một linh hồn xa Thiên Chúa sẽ làm cho cả thế giới kỹ thuật số cũng trở thành vùng đất thiếu vắng sự sống.

Nhưng không phải vì thế mà ta kết án internet hay mạng xã hội. Điều cần được thanh tẩy trước hết không phải là chiếc điện thoại, không phải là màn hình, không phải là thuật toán, mà là trái tim con người. Vì nếu trái tim trong sạch, mạng xã hội có thể trở thành nơi gieo ánh sáng. Nếu lời nói được thấm Tin Mừng, một bài viết có thể nâng đỡ biết bao người. Nếu cái nhìn được chữa lành, một dòng chia sẻ có thể trở thành lời an ủi. Nếu tự do được đặt dưới ánh sáng Thiên Chúa, mạng xã hội có thể trở lại làm đầy tớ tốt: phục vụ sự thật, nối kết tình người, loan báo hy vọng, làm chứng cho điều thiện.

Điều quan trọng là con người phải trở về đúng vị trí của mình: không phải là Thiên Chúa, mà là thụ tạo; không phải là chủ tuyệt đối, mà là người quản lý; không phải là kẻ thống trị, mà là người phục vụ. Khi con người biết quỳ xuống trước Thiên Chúa, con người mới có thể đứng vững trước những cám dỗ của công nghệ. Khi con người biết thinh lặng trước mặt Chúa, con người mới có thể nói năng có trách nhiệm trước mặt người đời. Khi con người biết mình được yêu không cần trình diễn, con người sẽ bớt khát khao những tràng pháo tay ảo.

Mạng xã hội sẽ bớt độc khi con người bớt độc. Thế giới mạng sẽ bớt ô nhiễm khi tâm hồn người dùng được thanh tẩy. Những dòng chữ sẽ bớt gây thương tích khi trái tim người viết biết sợ làm đau người khác. Những chia sẻ sẽ bớt giả dối khi lương tâm biết kính trọng sự thật. Những cuộc tranh luận sẽ bớt hận thù khi con người nhớ rằng phía sau mỗi tài khoản là một linh hồn, một khuôn mặt, một phận người được Thiên Chúa yêu thương.

Có lẽ, trước khi đăng một điều gì, ta cần tự hỏi: điều này có làm sáng danh Chúa không? Điều này có làm ai được nâng lên không? Điều này có phục vụ sự thật không? Điều này có gieo bình an không? Hay nó chỉ làm thỏa mãn cái tôi, nuôi thêm giận dữ, khoét sâu chia rẽ và để lại sau mình một vệt khói độc?

Nếu không biết tự hỏi như thế, ta sẽ tiếp tục làm ô nhiễm thế giới bằng chính những ngón tay của mình. Một cái chạm nhẹ lên màn hình cũng có thể là một hạt giống: hoặc hạt giống của ánh sáng, hoặc hạt giống của bóng tối; hoặc hạt giống của Tin Mừng, hoặc hạt giống của sự chết.

Và vì thế, cuộc hoán cải hôm nay không chỉ diễn ra trong nhà thờ, trong tòa giải tội, trong giờ cầu nguyện. Nó còn phải diễn ra trước màn hình điện thoại. Nó phải diễn ra trong cách ta viết, cách ta đọc, cách ta chia sẻ, cách ta phản ứng, cách ta im lặng. Một người Kitô hữu không thể chỉ giữ đạo trong thánh đường rồi buông thả linh hồn mình trên mạng xã hội. Đức tin không dừng lại ở bàn thờ; đức tin phải đi vào từng dòng chữ, từng hình ảnh, từng lời bình luận, từng nút chia sẻ.

Con người đã làm ô nhiễm nhiều điều vì đã để linh hồn mình xa Chúa. Nhưng con người cũng có thể bắt đầu thanh tẩy nhiều điều khi biết trở về với Chúa. Mạng xã hội có thể là nơi đầy bóng tối, nhưng một ngọn nến nhỏ vẫn có thể cháy lên. Một lời chân thành, một thái độ khiêm nhường, một chia sẻ tử tế, một sự im lặng đúng lúc, một lời cầu nguyện âm thầm cho người mình không thích – tất cả đều có thể là những giọt nước trong lành giữa dòng nước đục.

Vấn đề cuối cùng không phải là ta có dùng mạng xã hội hay không, mà là ta mang gì vào đó. Nếu ta mang vào đó một trái tim ô nhiễm, ta sẽ gieo ô nhiễm. Nếu ta mang vào đó một linh hồn đã được Chúa chạm đến, ta có thể gieo ánh sáng.

Bởi mạng xã hội, xét cho cùng, chỉ là tấm gương phóng đại con người.

Và nếu tấm gương ấy đang phản chiếu quá nhiều bóng tối, thì có lẽ điều cần được lau sạch trước hết không phải là màn hình, mà là linh hồn ta.

Lm. Anmai, CSsR 

Nguồn: https://www.facebook.com/lmanmaicssr/posts/pfbid0aPcs5TqfmTWXsvW1TLyBM1UHrGSBbk5DkPmNhQrSL2R6Af2cY68BrADuxB5hoRGgl