Khi Vatican nhắc nhở điện Elysée rằng Giáo hoàng không phải là một nguyên thủ quốc gia như các nguyên thủ khác

Đức Lêô XIV- điện Elysée. Depositphotos

Đôi khi, một nghi thức bị từ chối lại chứa đựng nhiều thông điệp chính trị hơn cả một bài diễn văn dài. Chỉ còn vài ngày nữa Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ đến Pháp, những thông tin liên quan đến các cuộc đàm phán giữa Paris và Tòa Thánh cho thấy một sự tương phản đáng chú ý. Điện Élysée được cho là muốn dành cho chuyến viếng thăm một vẻ long trọng mang màu sắc cộng hòa hơn. Còn Rôma lại chọn sự đơn giản.

Mickael Corre thuộc nhật báo La Croix đã tìm hiểu và cho biết nghi thức đón tiếp quân sự sẽ được lược giản. Tòa Thánh muốn tránh việc diễn hành lực lượng Vệ binh Cộng hòa cùng tiếng trống nghi lễ. Tòa Thánh cũng được cho là đã từ chối Huân chương Bắc Đẩu Bội tinh hạng Đại Thập tự mà Pháp dự định trao cho Đức Lêô XIV.

Sự tiết chế tương tự cũng được thể hiện trong vấn đề yến tiệc tại phủ Tổng thống: sẽ không có bữa trưa hay bữa tối cấp nhà nước với Tổng thống Emmanuel Macron. Sau cùng, tại Nhà thờ Đức Bà Paris, Tổng thống Cộng hòa được cho là muốn có vài chục phút riêng với Đức Giáo hoàng để đích thân giới thiệu với ngài công trình trùng tu nhà thờ chính tòa. Một lần nữa, chương trình được lựa chọn dường như không nhằm biến buổi Kinh Chiều do Đức Giáo hoàng chủ sự thành một chuyến tham quan công trình mang dấu ấn của Tổng thống.

Xét riêng từng quyết định, mỗi điều có thể dường như chỉ là chuyện thứ yếu. Nhưng khi đặt tất cả cạnh nhau, chúng lại cho thấy một điều gì đó.

Nền Cộng hòa Pháp biết cách phô bày vẻ huy hoàng khi đón tiếp những nhân vật quyền lực của thế giới: kỵ binh, huân chương, thảm đỏ, những bữa tiệc chính thức. Nhưng Đức Lêô XIV không đến Pháp chủ yếu để chiêm ngưỡng nghi lễ của Nhà nước. Ngài đến để cử hành phụng vụ, cầu nguyện tại Nhà thờ Đức Bà, gặp gỡ các linh mục, những người sống đời thánh hiến, các dự tòng và người trẻ. Ngài đến Lộ Đức. Ngài đến để nói với một Giáo hội từng được cho là đang trên đường suy thoái, nhưng nay lại chứng kiến một thế hệ dự tòng mới đang xuất hiện.

Có lẽ đây là điều mà bộ máy nhà nước Pháp vẫn chưa hiểu được: Đức Giáo hoàng không chỉ là một vị nguyên thủ nước ngoài cần được sắp xếp vào một lịch trình ngoại giao.

Càng trớ trêu hơn khi nghĩ đến Nhà thờ Đức Bà. Đúng vậy, Nhà nước Pháp đã đóng một vai trò quan trọng trong việc trùng tu nhà thờ sau vụ hỏa hoạn. Nhà nước là chủ sở hữu công trình và đã thực hiện trách nhiệm của mình. Phủ nhận điều đó sẽ là bất công. Nhưng Nhà thờ Đức Bà không được xây dựng để tôn vinh Nhà nước. Nhà thờ này không phải Điện Panthéon, cũng không phải Khải Hoàn Môn, càng không phải một công trình di sản mà lực lượng chính trị có thể tự hào như một thành tựu của tổng thống.

Đằng sau công trình vẫn là một nhà thờ chính tòa; đằng sau những viên đá vẫn là một đức tin.

Vì thế, khi Đức Lêô XIV bước vào nơi đây, ngài không bước vào như một vị khách danh dự để Tổng thống giới thiệu một công trình trùng tu thành công. Ngài bước vào với tư cách là Đấng kế vị Thánh Phêrô trong một nhà thờ chính tòa Công giáo.

Sự khác biệt này rất đáng kể, nhất là trong bối cảnh nước Pháp vừa thông qua một đạo luật thiết lập quyền an tử. Nhà nước muốn tôn vinh vị lãnh đạo Giáo hội Công giáo, nhưng đồng thời vừa đưa vào hệ thống pháp luật của mình một thay đổi lớn về quan niệm nhân học, hoàn toàn đối nghịch với sứ điệp Tin Mừng.

Không ai đòi hỏi nền Cộng hòa Pháp phải trở thành một quốc gia Công giáo. Nhưng sẽ thật kỳ lạ nếu phớt lờ đi rằng những khác biệt ấy có thể biến mất dưới ánh hào quang của các nghi thức ngoại giao.

Bởi Giáo hội không phải là một yếu tố của di sản quốc gia mà người ta tôn vinh khi nó làm cho cảnh quan trở nên đẹp đẽ, rồi yêu cầu Giáo hội im lặng khi Giáo hội chất vấn những lựa chọn của xã hội.

Người ta yêu các nhà thờ chính tòa khi chúng bị cháy. Người ta chiếu sáng chúng khi chúng được hồi sinh. Người ta ca ngợi những người thợ mộc, các kiến trúc sư và hàng triệu du khách đến thăm những công trình ấy. Tất cả những điều đó đều chính đáng.

Nhưng một nhà thờ chính tòa luôn đặt một câu hỏi gây bối rối hơn đối với nền Cộng hòa:

Tại sao nó được xây dựng? Vì Thiên Chúa.

Ngay cả cái tên của Tổng thống cũng tạo nên ở đây một sự trớ trêu mà không ai có thể tự nghĩ ra. Emmanuel có nghĩa là “Thiên Chúa ở cùng chúng ta.” Đối với người mang tên ấy và từng muốn giới thiệu với Đức Giáo hoàng những viên đá đã được dựng lại của Nhà thờ Đức Bà, lời nhắc nhở này có lẽ rất đúng lúc: một nhà thờ chính tòa trước hết không tôn vinh quyền lực của những người trùng tu nó, nhưng tôn vinh sự hiện diện của Đấng mà vì Người công trình ấy được dựng nên.

Emmanuel Macron đương nhiên sẽ tiếp đón Đức Lêô XIV tại Điện Élysée. Điều đó là bình thường. Chương trình chính thức sau đó dự kiến có cuộc gặp với các nhà chức trách, rồi UNESCO, Nhà thờ Đức Bà và giới trẻ.

Nghi thức ngoại giao sẽ có đầy đủ chỗ đứng. Nhưng chỉ có vậy, không hơn.

Một sự trớ trêu cuối cùng: cũng như những người tiền nhiệm, Emmanuel Macron vẫn là vị kinh sĩ danh dự đầu tiên và duy nhất của Vương cung Thánh đường Thánh Gioan Lateran, nhà thờ chính tòa của Giám mục Rôma.

Vị kinh sĩ danh dự ấy sẽ đón tiếp Đức Giáo hoàng. Nhưng lần này, có lẽ chính Đức Giáo hoàng sẽ âm thầm nhắc nhở nền Cộng hòa rằng: Giáo hội không phải là một trong những món đồ trang trí của Nhà nước.

Tác giả: Phillippe Marie, tribunechretienne.com: Léon XIV en France: quand le Vatican rappelle à l’Élysée qu’un pape n’est pas un chef d’État comme les autres