Banner giua trang

Tiếng Huế

Đăng lúc: Thứ ba - 06/02/2018 21:11 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Năm 2004, Trung tâm nghiên cứu quốc học tổ chức tại Huế diễn đàn khoa học Tiếng Huế - người Huế - văn hóa Huế... Qua nhiều tham luận, đặc biệt là cuốn Từ điển tiếng Huế mà tác giả, bác sĩ Bùi Minh Đức ở Mỹ giới thiệu, tôi đã có một cái nhìn tổng hợp và biết được nhiều điều lý thú về tiếng Huế.
Tiếng Huế
 
"Tiếng Huế, giọng Huế, ca Huế rất đặc biệt ...". Thời Pháp thuộc, ngoài hai mươi tuổi, tôi có dịp dạy học ở Huế mấy năm. Từ miền Bắc vào đất Thần Kinh (ghép từ Thần Bí và Kinh Đô - PV) thuở đó coi là xa xôi lắm. Mấy tháng đầu, tôi vất vả lắm mới hiểu được tiếng Huế.
 
Có rất nhiều tiếng đặc thù Huế đối với tôi là tiếng nước ngoài: mô, tê, răng, rứa, ấy, bổ, chộ ... Có những câu nghe chẳng hiểu gì.

 
 
Năm 2004, Trung tâm nghiên cứu quốc học tổ chức tại Huế diễn đàn khoa học Tiếng Huế - người Huế - văn hóa Huế... Qua nhiều tham luận, đặc biệt là cuốn Từ điển tiếng Huế mà tác giả, bác sĩ Bùi Minh Đức ở Mỹ giới thiệu, tôi đã có một cái nhìn tổng hợp và  biết được nhiều điều lý thú về tiếng Huế.
 
Bà Hoàng Thị Châu có tham luận nêu lên một số đặc điểm và diễn biến của tiếng Huế. Trước hết, bà nhận định là giọng Huế phù hợp với giao tiếp thân mật, nhưng không thích nghi với đài, thông tin đại chúng bằng giọng Sài Gòn, nhất là Hà Nội. Tiếng Huế, với hệ thống ngữ âm, từ vựng rất cổ và hệ thanh điệu trầm, thuộc nhóm phương ngữ Trung (PNT), giáp ranh giữa phương ngữ Bắc (PNB) và phương ngữ Nam (PNN).
 
Ta có ba vùng phương ngữ: PNB gồm các tỉnh phía Bắc, các tỉnh Đồng bằng sông Hồng. PNT gồm Bắc Trung Bộ từ Thanh Hóa đến hết Huế. PNN gồm Nam Trung Bộ từ đèo Hải Vân đến mũi Cà Mau. Nhưng tiếng Huế cổ lại có những ngữ âm biến đổi rất nhanh cùng toàn bộ PNN: thí dụ phụ âm cuối n, t thành ng, k (như ham muốn = ham muống, mặt trời = mặc trời, con ngan ăn con chuồn chuồn=coong ngang ăng coong chuồng chuồng). Sở dĩ có sự biến đổi là do có tiếp biến văn hóa: Tiếng Việt đến phía Nam là lớp trên (biểu tầng) chịu ảnh hưởng ngôn ngữ bản địa Chăm và Khmer là lớp dưới (cơ tầng) và ngôn ngữ Hán đến sau là lớp phụ (phụ tầng).
 
Tiếng Chăm và tiếng Khmer có hệ thống phụ âm cuối rất phong phú, có khi không có trong tiếng Việt (r, s, h). Còn tiếng Hán thì suy giảm phụ âm cuối. Phải chăng phương ngữ Hán ở Triều Châu mất hai phụ âm n, t mà gây sự biến đổi trong PNN?
 
Vào thế kỷ XVIII, XIX để tránh sự áp bức của triều Mãn Thanh, người Hoa di cư hàng loạt bằng đường bộ (từ Quý Châu. Vân Nam, Quảng Tây, kể cả người Mèo, Dao, Choang, Thái), nhất là đường thủy (từ Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu-người Hán). Người Triều Châu đông nhất. Chỉ hơn 100 năm nay mới có hiện tượng mất phụ âm cuối n, t trong tiếng Hán, ảnh hưởng đến PNN. Hiện tượng này và một số hiện tượng PNN nhập vào phương ngữ Huế vì một số lớn các bà vợ vua triều Nguyễn đều là con các vị đại thần gốc Nam Bộ, do đó PNN nhập vào cung và lan rộng ra ở Huế. Một nét mới của tiếng Huế xuất hiện sau năm 1954, nước ta chia làm hai miền. Trung niên, thanh niên Huế ảnh hưởng nhiều hơn PNN, nên iê, ươ, uô biến thành i, ê, u (thí dụ: Uống rượu buổi chiều cuối năm trở thành úung rụ bủi chìu cúi năm). Như vậy, tiếng Huế là phương ngữ chuyển tiếp PNB và PNN, mạnh hơn về PNN, còn các phương ngữ miền Trung khác cũng chuyển tiếp nhưng Hà Nội hóa nhiều hơn.
 
Ngoài Bản tham luận Hoàng Thị Châu, những bản tham luận khác và Từ điển tiếng Huế của Bùi Minh Đức nêu một số đặc điểm về tiếng Huế đáng chú ý như:
 
- “Có một điểm cần được nhắc đến là phần ngữ âm học, âm vị học ... Tiếng Huế nhẹ nhàng thánh thót, nhỏ nhẹ, có nhiều âm ré mineur. Tại sao giữa hai vùng Nghệ Tĩnh và Quảng Nam, những nơi có tiếng nói mạnh mang nhiều nam tính, nhiều âm đỉnh và âm vực quá đối chọi lại nảy nở ra một phương ngữ bềnh bồng, ríu rít đầy nữ tính?
 
Với thời gian và điều kiện địa phương, các âm tố biến thiên như thế nào, rơi rụng thêm thắt ra sao? Ảnh hưởng âm Chàm và Mường quan trọng đến mức nào? Đời sống nhàn hạ, kiểu cách, phong lưu, hưởng thụ của một số ít người sống trong cung đình có ảnh hưởng đến âm sắc Huế như thế nào? Đó có thể là một vài đề tài nghiên cứu” (GS. Nguyễn Khắc Hoạch - California).
 
- “Tiếng Huế, giọng Huế, ca Huế rất đặc biệt ... Có 4 thứ giọng hát: giọng óc, giọng cổ, giọng ngực và giọng bụng. Giọng Huế thuộc giọng cổ, ở giữa. Ca Huế là sản phẩm của giọng Huế. Theo Phạm Duy, nhạc Huế thuộc âm giai ngũ cung lơ lớ khác hẳn âm giai điệu hòa (gamme tempéré) của Âu Tây và âm giai ngũ cung của dân nhạc miền Bắc. Chất lơ lớ ấy tạo cho câu hò, câu hát Huế có không khí mơ hồ bay bổng như âm nhạc Chiêm Thành hay Ấn Độ” (Bùi Minh Đức).
 
“Theo truyền thống, có 5 giọng tiếng Huế: giọng dinh (nơi dinh thự, thành phố, lịch sự và khiêm nhường), giọng hạ bạn (vùng nông nghiệp gần biển, vĩ thanh trĩu xuống), giọng thượng bạn (vùng gần núi, có nghề đốt than, vĩ thanh nâng cao), giọng hàng huyện (vùng trung du và ngoại ô Huế, tiếng làng quê)” (Liễu Thượng Văn).
 
“Giọng Huế và phong cách Huế đang nhạt nhòa đi, lai tạp dần, thậm chí còn mất hút” (Nguyễn Văn Dũng).
 
“Giọng nói âm trầm, xa lắng lạ... do trực cảm mà nhận thấy” (Trần Thanh Đạm).
 
“Khi giao tiếp, khuyên dạy con cái, người Huế thích nói chữ, nói bóng bẩy, dùng ca dao tục ngữ, khiến cho ngôn từ sống động, hình ảnh ví von... lời nói văn hoa” (Võ Thị Tiểu Kiều). 
Tác giả bài viết: Hữu Ngọc
Nguồn tin: baoquocte.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 04/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/4/2018 

- The Word of God is the lamp with which we look to the future: its light allows us to read the signs of the times.
Lời Chúa là đèn soi cho ta nhìn về tương lai: ánh sáng đó giúp chúng ta đọc được các dấu chỉ của thời đại.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 22/4/2018 

- Let us follow the example of St Francis of Assisi and take care of our common Home.
Chúng ta hãy theo gương thánh Phanxicô thành Atxidi và chăm sóc cho Ngôi Nhà chung của chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 22/4/2018 

- God calls each one of us, and each call is a gift that should fill us with joy.
Thiên Chúa kêu gọi mỗi người chúng ta, và mỗi lời mời gọi là một ân ban tràn đầy niềm vui.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/4/2018 

- When we are full of self-importance, we leave no space for God. So let us ask the Lord for a conversion of heart.
Khi lòng đầy cái tôi, thì Thiên Chúa không có chỗ. Hãy cầu xin Chúa hoán cải con tim của chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/4/2018 

- All it takes to encounter God is to acknowledge that we are needy. And the key to that encounter lies in humbling ourselves.
Để gặp Chúa, chỉ cần nhìn nhận chúng ta đang cần điều đó. Và chìa khóa để gặp gỡ là khiêm nhượng trong lòng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/4/2018 

- Today we recall the words of Don Tonino Bello: “Works of charity are not enough, unless those works are done with charity”.
Hôm nay tôi nhắc lại lời của Don Tonino Bello: “Làm việc bác ái thôi chưa đủ, mà cần làm các việc này với lòng bác ái”.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 19/4/2018 

- Mercy opens the doors of the heart because it makes us feel like we are all children of one Father.
Lòng thương xót mở cánh cửa con tim vì nó cho chúng ta cảm thấy tất cả chúng ta là con cùng một Cha.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 18/4/2018 

- The Christian vocation means being a brother or sister to everyone, especially if they are poor, and even if they are an enemy.
Ơn gọi của người Kitô hữu là trở nên anh chị em của hết mọi người, nhất là những người nghèo khổ và kể cả kẻ thù.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 17/4/2018 

- God asks us little and gives us a lot. He asks us to open our hearts and to welcome Him and the most vulnerable of our brothers and sisters.
Thiên Chúa đòi chúng ta thì ít và ban cho chúng ta thì nhiều. Ngài đòi chúng ta mở rộng con tim để đón nhận Ngài và những anh chị em dễ bị thương tổn của chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 16/4/2018 

- Those who protect children are on God’s side and triumph over those who oppress them. Let us free every child from every form of exploitation.
Ai bảo vệ trẻ em thì đứng về phía Thiên Chúa và đẩy lùi những kẻ áp bức chúng. Chúng ta hãy giải thoát mọi trẻ em khỏi mọi hình thức bóc lột.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 15/4/2018 

- While I continue to pray unceasingly for peace, and invite all people of good will to do the same, I renew my appeal to all those with political responsibilities to ensure that justice and peace prevail.
Khi tôi không ngừng cầu nguyện cho hòa bình, tôi mời gọi mọi người thiện chí cũng làm như vậy, một lần nữa tôi kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị hãy đặt ưu tiên cho công lý và hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 13/4/2018 

- The holiness to which the Lord calls you grows through small gestures in everyday life. #GaudeteetExsultate
Sự thánh thiện mà Chúa mời gọi bạn được tăng trưởng nhờ những cử chỉ nhỏ nhặt trong cuộc sống mỗi ngày. #GaudeteetExsultate.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 12/4/2018 

- Saints are distinguished by a spirit of prayer and a need for commUNI0N with God. There is no holiness without prayer. #Holiness
Sự khác biệt nơi các thánh đó là tinh thần cầu nguyện và nhu cầu hiệp thông với Thiên Chúa. Không có sự thánh thiện mà không có cầu nguyện. ">#Holiness.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/4/2018 

- Holiness is the most attractive face of the Church. #SaintsToday
Thánh thiện là khuôn mặt hấp dẫn nhất của Giáo Hội. #SaintsToday.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/4/2018 

- The word “happy” or “blessed” becomes a synonym for “holy”, because those faithful to God, by their self-giving, gain true happiness. #GaudeteetExsultate
Từ ngữ “hạnh phúc” hay “chân phước” đồng nghĩa với “thánh”, vì qua hành vi tự hiến, người trung thành với Thiên Chúa đạt đến hạnh phúc đích thực. #GaudeteetExsultate.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 10/4/2018 

- Keeping a heart free of all that tarnishes love, sowing peace all around us, accepting daily the path of the Gospel, even though it may cause us problems: that is holiness. #SaintsToday
Giữ con tim không dính bén đến những gì làm ô uế tình yêu, gieo hòa bình cho mọi người quanh chúng ta, chấp nhận con đường của Tin Mừng mỗi ngày cho dù nó mang đến cho ta nhiều phiền toái: Đó là sự thánh thiện. #SaintsToday.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 10/4/2018 

- Being poor of heart, reacting with meekness and humility, knowing how to mourn with others, hungering and thirsting for righteousness, seeing and acting with mercy: that is holiness. #SaintsToday
Có tâm hồn nghèo khó, thái độ hiền lành và khiêm nhượng, biết khóc với tha nhân, đói khát công lý, nhìn và hành động với lòng thương xót: Đó là sự thánh thiện. #SaintsToday.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 9/4/2018 

- Are you in a position of authority? Be holy by working for the common good and renouncing personal gain. #GaudeteetExsultate
Bạn là người có chức quyền? Hãy nên thánh bằng việc hành động vì lợi ích chung và khước từ tư lợi. #GaudeteetExsultate.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 9/4/2018 

- Are you a parent or grandparent? Be holy by patiently teaching the little ones how to follow Jesus. #SaintsToday
Bạn là ông, bà, cha, mẹ? Hãy nên thánh bằng cách kiên nhẫn dạy dỗ con mình bước theo Chúa Giêsu. #SaintsToday

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 9/4/2018 

- Do you work for a living? Be holy by labouring with integrity and skill in the service of your brothers and sisters. #Holiness
Bạn là một công nhân? Hãy nên thánh bằng việc hoàn thành công việc của bạn cách ngay thẳng và chuyên nghiệp để phục vụ anh chị em mình. #Holiness

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/04/2018 

- Are you married? Be holy by loving and caring for your husband or wife, as Christ does for the Church. #GaudeteetExsultate
Bạn đã kết hôn? Hãy nên thánh bằng cách yêu thương và chăm sóc người bạn đời, như Đức Kitô đã làm với Giáo Hội. #GaudeteetExsultate.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/04/2018 

- Are you called to the consecrated life? Be holy by living out your commitment with joy. #SaintsToday
Bạn là người được mời gọi sống đời thánh hiến? Hãy nên thánh bằng cách sống lời khấn hứa của bạn với niềm vui. #SaintsToday.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/04/2018 

- Like the Good Samaritan, let us take care of those who are sick and suffering! #WorldHealthDay.
Noi gương người Samaritanô nhân hậu, chúng ta hãy quan tâm đến những người đau khổ và bệnh tật! #Ngày Sức khỏe Thế giới.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 06/04/2018 

- The Word of God is a light in the darkness: it helps us face our difficulties without fear.
Lời Chúa là ánh sáng soi trong tăm tối: Lời Chúa giúp chúng ta không sợ sệt khi đối mặt với những khó khăn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/04/2018 

- Let us go forward with the joy of Jesus' Resurrection, knowing He is always by our side!
Hãy tiến bước với niềm vui của Đức Giêsu Phục sinh, và biết rằng Ngài luôn ở bên chúng ta!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/04/2018 

- Love is the only invincible weapon, because it has the power to disarm the forces of evil.
Thứ vũ khí duy nhất bất khả chiến bại là đức ái, vì đức ái có khả năng tước bỏ sức mạnh của sự dữ.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/04/2018 

- May Christ who conquered the darkness of sin and death, grant us peace in our days.
Lạy Đức Kitô, Đấng đã chiến thắng bóng tối của tội lỗi và sự chết, xin ban bình an cho đời sống chúng con.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/04/2018 

- As we contemplate Christ’s empty tomb, let us renew our belief that nothing is lost with Him!
Khi chiêm ngắm ngôi mộ trống của Đức Kitô, chúng ta hãy làm mới niềm tin rằng đối với Ngài không có gì phải hư mất!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/04/2018 

- Today we repeat that wondrous proclamation: “The Lord is truly risen, as He said!”. A Blessed Easter to you all!
Hôm nay chúng ta lặp lại lời tuyên bố kỳ diệu: “Chúa sống lại thật rồi, như lời Ngài đã tiên báo! Chúc mọi người lễ Phục sinh đầy ân sủng!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/04/2018 

- Our faith is born on Easter morning: Jesus is alive! This experience is at the heart of the Christian message.
Đức tin của chúng ta được sinh ra từ sáng ngày Phục sinh: Chúa Giêsu đang sống! Cảm nghiệm này là trọng tâm của sứ điệp Công giáo.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 30/03/2018 

- Look upon Christ Crucified: our hope for eternal life is born in Him.
Hãy nhìn Đức Kitô bị treo trên thập giá: Nơi Ngài nảy sinh niềm hy vọng của chúng ta về cuộc sống vĩnh cửu.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 29/03/2018 

- Through the Eucharist we enter Christ’s paschal mystery, allowing us to pass from death to life with Him.
Qua bí tích Thánh Thể chúng ta bước vào mầu nhiệm khổ nạn và phục sinh của Đức Kitô, cho chúng ta cùng Ngài vượt qua sự chết để đến với sự sống.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/03/2018 

-Anyone who turns away from the Cross, turns away from the Resurrection.
Ai trốn chạy thập giá thì cũng quay lưng với Phục Sinh.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 27/03/2018 

- Jesus changes our sins into forgiveness and our fears into trust. In His Cross our hope is reborn again and again.
Chúa Giêsu biến đổi tội lỗi của chúng ta thành tha thứ, sự sợ hãi thành tin tưởng: Trên thập giá Ngài niềm hy vọng của chúng ta được tái sinh và tái sinh mãi mãi.


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/03/2018 

- Christ, teach us never to be ashamed of your Cross!
Lạy Đức Kitô, xin dạy con biết đừng bao giờ hỗ thẹn vì Thập giá Chúa!


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 25/03/2018 

- Please, let us fight together against the crime of human exploitation, which continues to cause unspeakable suffering.
Chúng ta hãy cùng chiến đấu chống lại tội ác bóc lột con người, thứ tội ác đang tiếp tục gây nên những đau khổ không diễn tả được.

Tin Mới

Người Việt ‘đầu bảng về phạm pháp’ tại Nhật
Ngắm thiên nhiên đẹp yên bình nhân Ngày Trái đất
Điều gì tạo nên sự bí mật của những cặp vợ chồng hạnh phúc?
7 cặp thực phẩm không nên ăn cùng nhau
Chỗ ngồi nào an toàn nhất trên máy bay?
Toàn văn Tông Huấn VUI MỪNG HOAN HỈ (Gaudete et Exsultate) của Đức Thánh Cha Phanxicô
Chúc mừng ngày thành hôn Quang Khánh – DiễmThúy
Nhiều người Việt đang hãm hại đồng bào mình tàn nhẫn!
Máy đo độ ngu
Nhói lòng học sinh tiểu học ăn cơm trộn muối, bún chan tương
CCS Huế vùng Ninh Thuận-Nha Trang mừng kỷ niệm Sinh nhật lần thứ 90 Đấng Đáng kính ĐHY PX Nguyễn Văn Thuận
Đằng sau 'thảm họa' giáo dục là tính hiếu danh và giả dối?
Chúa nhật 4 Phục sinh. Có một tình yêu thật lạ lùng
Đôi nét về Cha Jean Baptiste Etcharren, nguyên Bề Trên Tổng Quyền Hội Thừa Sai Hải ngoại Paris
Cha ơi con xin phó thác – Lê Công Đồng PX58
Thiệp mời ngày Hội ngộ "UN MOMENT MEP" và mừng Ngọc Khánh Linh Mục Cha JB ETCHARREN
Những loại hạt rất tốt cho sức khỏe
Tân giám mục Chartres đi bộ đến nhận nhiệm sở!
Vatican nên thương thảo với Bắc Kinh như thế nào? Quan điểm của cựu đại sứ Canada tại Bắc Kinh
Nguyên văn lá thư của Đức Phanxicô xin lỗi về tai tiếng lạm dụng tình dục ở Chile
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 04/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 86
  • Hôm nay: 12145
  • Tháng hiện tại: 315269
  • Tổng lượt truy cập: 22374344