Banner giua trang

Tiếng Huế

Đăng lúc: Thứ ba - 06/02/2018 21:11 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Năm 2004, Trung tâm nghiên cứu quốc học tổ chức tại Huế diễn đàn khoa học Tiếng Huế - người Huế - văn hóa Huế... Qua nhiều tham luận, đặc biệt là cuốn Từ điển tiếng Huế mà tác giả, bác sĩ Bùi Minh Đức ở Mỹ giới thiệu, tôi đã có một cái nhìn tổng hợp và biết được nhiều điều lý thú về tiếng Huế.
Tiếng Huế
 
"Tiếng Huế, giọng Huế, ca Huế rất đặc biệt ...". Thời Pháp thuộc, ngoài hai mươi tuổi, tôi có dịp dạy học ở Huế mấy năm. Từ miền Bắc vào đất Thần Kinh (ghép từ Thần Bí và Kinh Đô - PV) thuở đó coi là xa xôi lắm. Mấy tháng đầu, tôi vất vả lắm mới hiểu được tiếng Huế.
 
Có rất nhiều tiếng đặc thù Huế đối với tôi là tiếng nước ngoài: mô, tê, răng, rứa, ấy, bổ, chộ ... Có những câu nghe chẳng hiểu gì.

 
 
Năm 2004, Trung tâm nghiên cứu quốc học tổ chức tại Huế diễn đàn khoa học Tiếng Huế - người Huế - văn hóa Huế... Qua nhiều tham luận, đặc biệt là cuốn Từ điển tiếng Huế mà tác giả, bác sĩ Bùi Minh Đức ở Mỹ giới thiệu, tôi đã có một cái nhìn tổng hợp và  biết được nhiều điều lý thú về tiếng Huế.
 
Bà Hoàng Thị Châu có tham luận nêu lên một số đặc điểm và diễn biến của tiếng Huế. Trước hết, bà nhận định là giọng Huế phù hợp với giao tiếp thân mật, nhưng không thích nghi với đài, thông tin đại chúng bằng giọng Sài Gòn, nhất là Hà Nội. Tiếng Huế, với hệ thống ngữ âm, từ vựng rất cổ và hệ thanh điệu trầm, thuộc nhóm phương ngữ Trung (PNT), giáp ranh giữa phương ngữ Bắc (PNB) và phương ngữ Nam (PNN).
 
Ta có ba vùng phương ngữ: PNB gồm các tỉnh phía Bắc, các tỉnh Đồng bằng sông Hồng. PNT gồm Bắc Trung Bộ từ Thanh Hóa đến hết Huế. PNN gồm Nam Trung Bộ từ đèo Hải Vân đến mũi Cà Mau. Nhưng tiếng Huế cổ lại có những ngữ âm biến đổi rất nhanh cùng toàn bộ PNN: thí dụ phụ âm cuối n, t thành ng, k (như ham muốn = ham muống, mặt trời = mặc trời, con ngan ăn con chuồn chuồn=coong ngang ăng coong chuồng chuồng). Sở dĩ có sự biến đổi là do có tiếp biến văn hóa: Tiếng Việt đến phía Nam là lớp trên (biểu tầng) chịu ảnh hưởng ngôn ngữ bản địa Chăm và Khmer là lớp dưới (cơ tầng) và ngôn ngữ Hán đến sau là lớp phụ (phụ tầng).
 
Tiếng Chăm và tiếng Khmer có hệ thống phụ âm cuối rất phong phú, có khi không có trong tiếng Việt (r, s, h). Còn tiếng Hán thì suy giảm phụ âm cuối. Phải chăng phương ngữ Hán ở Triều Châu mất hai phụ âm n, t mà gây sự biến đổi trong PNN?
 
Vào thế kỷ XVIII, XIX để tránh sự áp bức của triều Mãn Thanh, người Hoa di cư hàng loạt bằng đường bộ (từ Quý Châu. Vân Nam, Quảng Tây, kể cả người Mèo, Dao, Choang, Thái), nhất là đường thủy (từ Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu-người Hán). Người Triều Châu đông nhất. Chỉ hơn 100 năm nay mới có hiện tượng mất phụ âm cuối n, t trong tiếng Hán, ảnh hưởng đến PNN. Hiện tượng này và một số hiện tượng PNN nhập vào phương ngữ Huế vì một số lớn các bà vợ vua triều Nguyễn đều là con các vị đại thần gốc Nam Bộ, do đó PNN nhập vào cung và lan rộng ra ở Huế. Một nét mới của tiếng Huế xuất hiện sau năm 1954, nước ta chia làm hai miền. Trung niên, thanh niên Huế ảnh hưởng nhiều hơn PNN, nên iê, ươ, uô biến thành i, ê, u (thí dụ: Uống rượu buổi chiều cuối năm trở thành úung rụ bủi chìu cúi năm). Như vậy, tiếng Huế là phương ngữ chuyển tiếp PNB và PNN, mạnh hơn về PNN, còn các phương ngữ miền Trung khác cũng chuyển tiếp nhưng Hà Nội hóa nhiều hơn.
 
Ngoài Bản tham luận Hoàng Thị Châu, những bản tham luận khác và Từ điển tiếng Huế của Bùi Minh Đức nêu một số đặc điểm về tiếng Huế đáng chú ý như:
 
- “Có một điểm cần được nhắc đến là phần ngữ âm học, âm vị học ... Tiếng Huế nhẹ nhàng thánh thót, nhỏ nhẹ, có nhiều âm ré mineur. Tại sao giữa hai vùng Nghệ Tĩnh và Quảng Nam, những nơi có tiếng nói mạnh mang nhiều nam tính, nhiều âm đỉnh và âm vực quá đối chọi lại nảy nở ra một phương ngữ bềnh bồng, ríu rít đầy nữ tính?
 
Với thời gian và điều kiện địa phương, các âm tố biến thiên như thế nào, rơi rụng thêm thắt ra sao? Ảnh hưởng âm Chàm và Mường quan trọng đến mức nào? Đời sống nhàn hạ, kiểu cách, phong lưu, hưởng thụ của một số ít người sống trong cung đình có ảnh hưởng đến âm sắc Huế như thế nào? Đó có thể là một vài đề tài nghiên cứu” (GS. Nguyễn Khắc Hoạch - California).
 
- “Tiếng Huế, giọng Huế, ca Huế rất đặc biệt ... Có 4 thứ giọng hát: giọng óc, giọng cổ, giọng ngực và giọng bụng. Giọng Huế thuộc giọng cổ, ở giữa. Ca Huế là sản phẩm của giọng Huế. Theo Phạm Duy, nhạc Huế thuộc âm giai ngũ cung lơ lớ khác hẳn âm giai điệu hòa (gamme tempéré) của Âu Tây và âm giai ngũ cung của dân nhạc miền Bắc. Chất lơ lớ ấy tạo cho câu hò, câu hát Huế có không khí mơ hồ bay bổng như âm nhạc Chiêm Thành hay Ấn Độ” (Bùi Minh Đức).
 
“Theo truyền thống, có 5 giọng tiếng Huế: giọng dinh (nơi dinh thự, thành phố, lịch sự và khiêm nhường), giọng hạ bạn (vùng nông nghiệp gần biển, vĩ thanh trĩu xuống), giọng thượng bạn (vùng gần núi, có nghề đốt than, vĩ thanh nâng cao), giọng hàng huyện (vùng trung du và ngoại ô Huế, tiếng làng quê)” (Liễu Thượng Văn).
 
“Giọng Huế và phong cách Huế đang nhạt nhòa đi, lai tạp dần, thậm chí còn mất hút” (Nguyễn Văn Dũng).
 
“Giọng nói âm trầm, xa lắng lạ... do trực cảm mà nhận thấy” (Trần Thanh Đạm).
 
“Khi giao tiếp, khuyên dạy con cái, người Huế thích nói chữ, nói bóng bẩy, dùng ca dao tục ngữ, khiến cho ngôn từ sống động, hình ảnh ví von... lời nói văn hoa” (Võ Thị Tiểu Kiều). 
Tác giả bài viết: Hữu Ngọc
Nguồn tin: baoquocte.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 01/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/02/2018 

- Christians are called to keep alive the memory of how much God has done through them.
Kitô hữu được mời gọi lưu giữ những ký ức về điều Chúa đã thực hiện qua họ.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 08/02/2018 

- We cannot remain silent before the suffering of millions of people whose dignity has been wounded.
Chúng ta không thể thinh lặng trước nỗi đau khổ của hàng triệu con người mà nhân phẩm bị tổn thương.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 06/02/2018 

- All of us are called to commit ourselves to protecting minors in the digital world.
Tất cả chúng ta đều được mời gọi dấn thân bảo vệ trẻ vị thành niên trong thế giới kỹ thuật số.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/02/2018 

- One who is aware of his own wretchedness and lowers his gaze with humility feels God’s merciful gaze set upon him.
Ai ý thức sự khốn cùng của mình và hạ mình khiêm tốn sẽ cảm nhận được ánh mắt thương xót của Thiên Chúa hướng về mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/02/2018 

- Jesus wants to be found by those who look for Him. But to look for Him we have to get up and go out.
Đức Giêsu tỏ mình cho những ai tìm kiếm Ngài, nhưng muốn tìm kiếm Ngài chúng ta phải đứng dậy, phải đi ra.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/02/2018 

- A life of faith means wanting to be with the Lord, and that means constantly searching for Him wherever He is.
Sống đức tin nghĩa là mong muốn ở với Chúa, và liên lỉ tìm kiếm Chúa nơi Ngài hiện diện.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/02/2018 

- May every person come to Christ, the Light of Truth, and may the world advance along the path of justice and peace.
Xin cho mỗi người biết đến với Đức Kitô, là Ánh sáng Chân lý, và cho thế giới tiến bước trên con đường công lý và hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/02/2018 

- A faith that does not trouble us is a troubled faith. A faith that does not make us grow is a faith that needs to grow.
Đức tin không đưa chúng ta vào khủng hoảng là thứ đức tin bị khủng hoảng. Đức tin không làm chúng ta lớn lên là loại đức tin cần phải lớn lên.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 31/01/2018 

- Jesus is our mediator, who reconciles us not only with the Father but also with each other.
Chúa Giêsu là Đấng hòa giải của chúng ta, Đấng không chỉ hòa giải chúng ta với Chúa Cha mà còn hòa giải chúng ta với nhau.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 30/01/2018 

- Goodness, together with love, justice and solidarity, are not achieved once and for all; they have to be realized each day.
Sự tốt lành, đi cùng với tình yêu, công bằng và tình liên đới, không thể thủ đắc một lần và mãi mãi; chúng phải được thực thi mỗi ngày.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 29/01/2018 

- Through prayer we can enter into a stable relationship with God, the source of true joy.
Qua việc cầu nguyện, chúng ta đi vào mối tương quan bền vững với Thiên Chúa là nguồn vui đích thực.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/01/2018 

- I pray for those who suffer from Hansen’s Disease and I encourage those who are committed to their care and reintegration into society.
Tôi cầu nguyện cho những người bị phong cùi và khuyến khích những ai dấn thân chăm sóc họ, giúp họ tái hòa nhập vào xã hội.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/01/2018 

- Christian joy cannot be bought. It comes from faith and from meeting Jesus Christ, who is the reason for our happiness.
Niềm vui của Kitô hữu không mua được. Niềm vui đó đến từ đức tin và sự gặp gỡ với Đức Giêsu Kitô, căn nguyên niềm hạnh phúc của chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/01/2018 

- I would like to invite everyone to promote a journalism of peace, a journalism created by people for people.
Tôi mời gọi mọi người thúc đẩy một nền báo chí vì hòa bình, một nền báo chí bởi người dân và cho người dân.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/01/2018 

- There is no such thing as harmless disinformation; trusting in falsehood can have dire consequences.
Không có thông tin bị bóp méo nào là vô hại; tin tưởng vào điều giả dối có thể nhận những hậu quả tai hại.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/01/2018 

- The Lord calls you today to travel with Him through the city, your city. He calls you to be His missionary disciple.
Hôm nay, Chúa mời bạn cùng Ngài đi vào thành phố, thành phố của bạn. Ngài mời gọi bạn trở thành môn đệ truyền giáo của Ngài.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/01/2018 

- Don’t waste time hiding your heart. Fill your life with the Holy Spirit!
Đừng lãng phí thời gian che giấu trái tim mình. Hãy lấp đầy cuộc sống bằng Chúa Thánh Thần!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/01/2018 

- There is no better medicine to heal so many wounds than a heart capable of mercy.
Không có dược phẩm nào tốt hơn để chữa lành nhiều vết thương bằng một trái tim biết xót thương.
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 02/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 29
  • Hôm nay: 10600
  • Tháng hiện tại: 269402
  • Tổng lượt truy cập: 21561351