Banner giua trang

GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền

Đăng lúc: Thứ tư - 29/11/2017 22:21 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền
 
Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
 

GS.TS Nguyễn Văn Lợi (hàng sau, đeo kính) trao đổi với chuyên gia nước ngoài
nhân việc bàn về phần mềm soạn thảo Từ điển tiếng Việt. Ảnh: Văn Hiến Việt Nam
 
Về các đề xuất cải tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền, sau sự xôn xao, có lúc lên đến cao trào sục sôi của dư luận, hôm qua, trên một số báo và Đài Truyền hình quốc gia VTV1, ông Bùi Hiền và một số nhà khoa học (trong đó có Tổng thư kí Hội Ngôn ngữ học) đã có ý kiến phản hồi.
 
Tuy nhiên, các ý kiến phản hồi dường như chưa làm hài lòng dư luận, ngay cả những người trong nghề nghiên cứu ngôn ngữ.
 
Tôi làm nghề nghiên cứu ngôn ngữ, có chút hiêu biết về ngữ âm, chữ viết, lịch sử ngữ âm, chữ viết tiếng Việt và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam xin được nói thêm đôi điều.
 
Ngôn ngữ học là khoa học nghiên cứu về ngôn nghữ. Trên thế giới hiện nay có khoảng hơn 7.000 ngôn ngữ đang được sử dụng. Người biết một hoặc nhiều ngôn ngữ nào đó, chưa chắc đã hiểu biết về hơn 7.000 ngôn ngữ khác còn lại. Người sử dụng thành thạo (nghe nói đọc viết) một thứ tiếng nào đó vẫn chưa phải là người có hiểu biết khoa học vè ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ lại nhiều lĩnh vực. Ngôn ngữ học cũng có nhiều chuyên ngành hẹp, nghiên cứu từng lĩnh vực hẹp khác nhau. Chuyên gia về chuyên ngành hẹp này chưa chắc đã có những hiểu biết về chuyên ngành hẹp khác.
 
Trong ngôn ngữ học có chuyên ngành nghiên cứu về chữ viết. Trước đây, nhiệm vụ của chuyên ngành này là nghiên cứu, giải mã, đọc các văn bản viết bằng cổ tự (Cổ tự học), như cổ tự Ai Cập, cổ tự của người Maya (Anh Điêng, Mỹ La Tinh). Trong thế kỉ XX, trong ngôn ngữ học lại có chuyên ngành về nghiên cứu chế tác, cải tiến chữ viết cho các sinh ngữ. Chuyên ngành này phát triển ở Liên Xô (cũ) trong nửa đầù thế kỉ XX, khi các nhà ngôn ngữ học Xô Viết phải chế tác hoặc cải tiến chữ viết cho hàng loạt dân tộc thiểu số thuộc Liên bang Xô Viết. Nửa cuối thế ki XX, các chuyên gia thuộc Viện Ngôn ngữ học Mùa hè (Tổ chức SIL, Mỹ) có nhiều công trình nghiên cứu lí thuyết và thực hành trong lĩnh vực này, khi họ làm chữ viết và dich Kinh Thánh ra ngôn ngữ bản địa để truyền Đạo Tin Lành ở khắp nơi trên thế giới. Chữ viết của nhiều dân tộc thiểu số ở nước ta cũng được tổ chức SIL chế tác, hoặc cải tiến. Tóm lại, việc làm chữ viết, cải tiến chữ viết là công việc thực hành, phải dựa trên cơ sở lí luận, phương pháp của một chuyên ngành khoa học thuộc ngôn ngữ học. Để làm một thứ chữ viết mới, cần chú ý đến nguyên tắc ngôn ngữ học, tâm lí-sư phạm, thẩm mĩ, kĩ thuật in ấn. Để cải tiến một thứ chữ đã tồn tại nhiều thế kỉ, phải chú ý đến nguyên tắc tâm lí, văn hóa, lịch sử và kinh tế.
 
Đã có nhà ngôn ngữ học chỉ ra tính thiếu thực tiễn của các đề xuất của PGS Bùi Hiền. Theo tôi, những đề xuất cái tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền không dựa trên những cơ sở khoa học.
 
Lí do để ông đòi cải tiến chữ Quốc ngữ là: 1- Một số trường hợp chữ QN không đảm bảo nguyên tắc “một âm vị ghi bằng 1 kí tự và ngược lại”. Đây là lí do để ông đề nghị bỏ cách ghi phân biệt C, K, QU; phân biệt NG/NGH, G/GH.. Thật ra từ lâu, nhiều người đã nhận ra sự bất hợp lí trên của chữ Quốc ngữ (làm khó cho trẻ em học viết tiếng Việt). Trong hội nghị Cải tiến chữ Quốc ngữ (năm 1960) ở Miền Bắc, nhiều người đề nghị cải tiến các trường hợp trên. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng, trước khi đi đến cải tiến các trường hợp, này cần tính đến mặt tâm lí, lịch sử, văn hóa.
 
Lí do thứ hai ông Bùi Hiền đưa ra đòi thống nhất cách ghi X/S, CH/TR, D/R/GI. Theo ông, trong cách phát âm tiếng Hà Nội, không có sự phân biệt trên. Tiếng Việt gồm các thổ ngữ, phương ngữ khác nhau. Mối thổ ngữ, phương ngữ có cách phát âm riêng. Hiện nay, ở nước ta, trong nhà trường, trên truyền thông, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, chưa có quy định chuẩn về phát âm (chính âm) mà chỉ có quy định chuẩn về cách viết (chính tả). (Riêng trường hợp nói lẫn lộn l/n bị xã hội “đánh dấu”, coi là “không chuẩn mực). Một trong những ưu điểm của chữ Quốc ngữ là, ngày từ đầu, cách đây 4 thế kỉ, chữ viết này đã “tổng hợp được những đặc điểm của các phương ngữ lớn (ghi được 6 thanh của tiếng bắc Bộ, đồng thời phản ánh được sự phong phú, đa dạng của phương về phụ âm của phương ngữ Bắc Trung Bộ, Nam Bộ). Hiện nay, ngoài tiếng Hà Nội, nhiều thổ ngữ, phương ngữ khác vẫn giữ lại cách phát âm phân biệt các trường hợp trên. Cần có một vài giải thích thêm về trường hợp phụ âm d trong chữ Quốc ngữ. Chữ Quốc ngữ sử dụng 2 con chữ D và Đ để ghi 2 phụ âm khác nhau. Ở thế kỉ 17, phụ âm D có cách phát âm khá gần với cách phát âm phụ âm D trong các tiếng châu Âu. Do vậy, các cố đạo dùng con chữ D (tương tự ngôn ngữ châu Âu) để ghi phụ âm này. Còn con chữ Đ để khi ghi phụ âm có cách phát âm xa lạ đối với người châu Âu. Họ sáng tạo cách ghi Đ. Ngay nay, trong tiếng Bắc Bộ, phụ âm D đã chuyên sang cách phát âm là Z. Tuy nhien ở thổ ngữ Phục Lễ (huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng), thổ ngữ Cương Gián (huyện Nghi Xuân, xã Đức An, Đức Thọ, Hà Tĩnh), thổ ngữ Bắc Trạch (Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình) vẫn còn giữ cách phát âm như thế kỉ 17 của D. Nếu chữ D thay bằng Z như đề xuất của PGS Bùi Hiền, thì không phản ánh được một hiện tượng lịch sử của tiếng Việt. (Nói thêm, người Anh, Pháp rất quan tâm tính lịch sử trong chữ viết nên cách phát âm đã thay đổi, nhưng chữ viết vẫn giữ lại). Hơn nữa, cách viết D bằng Z không phù hợp với các thổ ngữ còn phân biệt 2 phụ âm này. Cũng như vậy, cách viết không phân biệt S/X, CH / TR, R/D/GI là làm nghèo đi tính đa dạng về mặt thổ ngữ, phương ngữ tiếng Việt vốn là một ưu thế của chữ Quốc ngữ. Tất nhiên, đề xuất viết không phân biệt X /S, CH/TR, D/R/GI, chắc chắn là điều khó chập nhận của đối với người nói các thổ ngữ, phương ngữ không phải Hà Nội.
 
Vấn đề thứ ba ông Bùi Hiền đưa ra liên quan đến các kí tự gồm nhiều con chữ, theo ông cần cải tiến để viết cho đơn giản, tiết kiệm thời gian (thao tác viết, đánh máy), không gian (con chữ chiếm giấy). Quả là chữ Quốc ngữ cũng như nhiều chữ viết trên thế giới, có nhiều kí tự gồm 2, 3 con chữ. Viết (đánh máy) những kí tự này mất nhiều thao tác (thời gian) và chiếm nhiều chỗ (không gian). Chữ viết là kí hiệu (được tiếp thu bằng thị giác) ghi các âm, thanh (phụ âm, nguyên âm, thanh điệu vốn được tiếp thu bằng tai). Là kí hiệu, mối kí tự do con người quy ước. Tuy nhiên, sự quy ước không thể tùy tiện. Hệ thống âm vị mang tính hệ thống chặt chẽ. Từ trong bụng mẹ, đứa trẻ đã học nghe các âm thanh của tiếng mẹ đẻ. Khi ra đời, kĩ năng nghe-nói dần hoàn thiện. Về mặt tâm lí ngôn ngữ, một cách vô thức, trẻ em học nghe-nói thông qua tính hệ thống của hệ thống âm thanh. Chữ viết để phản ánh hệ thông âm thanh cũng phải mang tính hệ thống. Có như vậy, người học (dù là trẻ em hay người lớn) mới dễ dàng tiếp thu, ghi nhớ cách viết cách đọc từng âm vị, âm tiết, từ ngữ. Do vậy, việc lụa chọn các kí tự, quy định về cách viết (chính tả) không thể tùy tiện.
 
Tiêu chuẩn này được đảm bảo khá tốt ở chữ Quốc ngữ. Có thể nói, những người làm chữ Quốc ngữ có những sáng tạo trong việc dùng các con chữ và dấu phụ để ghi các âm (phụ âm, nguyên âm), đặc biệt trong việc dùng các dấu thanh (dấu giọng) để ghi thanh điệu. Việc lựa chọn kí tự này hay khác đều có lí do, mang tính hệ thống, tạo thuận lợi cho việc học, tiếp nhận.
 
Những đề xuất của PGS Bùi Hiền như dùng Q thay cho NG, W thay cho TH phá vỡ tính hệ thống của hệ thống kí tự chữ Quốc ngữ. Đúng như PGS Hoàng Dũng, trong các chữ viết dựa trên hệ chữ La Tinh, không có chữ viết nào có cách dùng kí tự tùy tiện như vậy.
 
Việc thay kí tự NH băng N’ cũng thiếu cơ sở. Về phát âm, NH là phụ âm vang, mũi, cùng nhóm với các phụ âm M, N,NG. Thay NH bằng N’, cũng như thay NGbằng Q phá vỡ tính hệ thống, người học khó tiếp thu (học đọc/viết). Hơn nữa, trong chữ Quốc ngữ dấu phụ (tương tự dấu phẩy treo trong N’ chỉ dùng để ghi thanh điệu và một số nguyên âm, còn NH là phụ âm. Về mặt hình chữ (graphic), N’ rất khó tiếp nhận bằng thị giác, dễ lẫn sang các kí hiệu phụ ghi thanh điệu. Ngoài ra, việc dùng N’ thay NH không giúp tiết kiệm. Khi viết N’ vẫn phải nhấc bút 2 lần, khi đánh máy vẫn phải gõ 2 nhịp (Đấy là chưa kể, viết 2 con chữ liền nhau, nhanh hơn viết với dấu phụ N’)NH chiếm không gian lớn hơn theo chiều ngang, còn N’ chiếm không gian lớn hơn theo chiều cao. Với kí tự N’, nhìn một văn bản (viết, in) sẽ rối, thiếu thẩm mĩ.
 
Tiếng Việt là ngôn ngữ quốc gia (khẳng định trong Hiến pháp 2013), ngôn ngữ chính thức, tiếng phổ thông của mọi công dân ở các vùng miền thuộc 54 tộc người ở nước ta. Làm cho tiếng Việt luôn giữ được bản sắc của mình, đồng thời phát triển hòa nhập trong thế giới thời đại công nghệ 4.0 là trách nhiệm và quyền lợi của mọi người. Mỗi cá nhân, tập thể có thể đề xuất những cải tiến chữ Quốc ngữ. Tất nhiên các đề xuất sẽ được xã hội chấp nhận, nếu đề xuất đó có cơ sở khoa học và thực tiễn.
Tác giả bài viết: GS Ngôn ngữ Nguyễn Văn Lợi
Nguồn tin: VietNamNet
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 09/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/9/2018 

- Let us offer our lives in service and in joy, to make known to everyone that Jesus Christ is our only hope!
Hãy sống vui vẻ và phục vụ, để làm cho mọi người biết rằng Đức Giêsu Kitô là niềm hy vọng duy nhất của chúng ta!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/9/2018 

- Peace is a choice: it cannot be imposed and it isn’t found by chance.
Hòa bình là một lựa chọn: Hòa bình không thể bị áp đặt, cũng không phải chuyện từ đâu tới.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 19/9/2018 

- Goodness is loving and never imposes itself. It is a choice.
Lòng tốt là một thứ tình yêu không bao giờ áp đặt. Lòng tốt là một lựa chọn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 17/9/2018 

- It takes effort to always do good… The road to holiness is not for the lazy!
Làm điều tốt thì mệt… Con đường nên thánh không dành cho người lười biếng!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 14/9/2018 

- Today the Church invites us to contemplate the Cross of Our Lord. Contemplating the Cross for us Christians means contemplating both a sign of defeat and a sign of victory.
Hôm nay Giáo hội mời gọi chúng ta chiêm ngắm Thập Giá của Chúa chúng ta. Đối với Kitô hữu, chiêm ngắm Thập Giá là chiêm ngắm cả hai dấu chỉ của thất bại và của chiến thắng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 12/9/2018 

- Mary our Mother knows the joys and difficulties that we experience along our journey.
Đức Maria Mẹ chúng ta biết những niềm vui và những khó khăn mà chúng ta trải qua trong suốt hành trình của mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/9/2018 

- Jesus came down on earth so that we could go up to heaven: this is the mystery of the Cross.
Đức Giêsu xuống trần gian để chúng ta có thể lên thiên đàng: đó là mầu nhiệm của Thập Giá.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/9/2018 

- Without the right to education there is no real freedom, which allows every person to be the protagonist of their own destiny!
Không có quyền được giáo dục thì không có tự do đích thực, điều làm cho mỗi người trở thành vai chính của vận mệnh riêng mình!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/9/2018 

- Faith helps us grasp the meaning of life: God is with us and loves us infinitely.
Đức tin giúp chúng ta hiểu được ý nghĩa cuộc sống: Thiên Chúa ở với chúng ta và yêu thương chúng ta vô cùng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/9/2018 

- True peace is a gift of God that springs from healed and reconciled hearts and reaches out to embrace the entire world.
Hòa bình đích thực là ân huệ của Thiên Chúa; nó nảy sinh từ những trái tim lành lặn và hòa giải, mở ra ôm trọn thế giới.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 31/8/2018 

- The love of Christ, welcomed with an open heart, changes us, transforms us, and makes us able to love.
Tình yêu của Đức Kitô, được đón nhận với trái tim rộng mở, làm thay đổi chúng ta, biến đổi chúng ta, khiến chúng ta có khả năng yêu thương.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 29/8/2018 

- To pray is the first missionary task of every Christian. It is also the most effective.
Cầu nguyện là công việc truyền giáo đầu tiên của mọi Kitô hữu. Đó là công việc hữu hiệu nhất.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/8/2018 

- If the Lord has gifted you with riches, it is in order to do lots of good things for others in His name.
Nếu Chúa ban cho bạn nhiều của cải, đó là để bạn nhân danh Ngài làm nhiều điều tốt cho tha nhân.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 27/8/2018 

- Dear Mothers, be like Saint Monica and never give up. Pray unceasingly for your children.
Các bà mẹ thân mến, hãy noi gương thánh Monica và đừng bao giờ bỏ cuộc. Hãy không ngừng cầu nguyện cho con cái mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/8/2018 

- May God’s blessing come down upon all your families, so that they may be places of love and forgiveness.
Nguyện xin Thiên Chúa chúc phúc cho tất cả gia đình các bạn, ngõ hầu những nơi đó thành nơi ngự trị của tình yêu và tha thứ.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 25/8/2018 

- I ask our Blessed Mother to intercede for the healing of the survivors of abuse and to confirm every member of our Christian family in the resolve never again to permit these situations to occur.
Tôi cầu xin Đức Mẹ Cầu Bàu chữa lành tất cả những ai đã từng bị lạm dụng dưới mọi hình thức và củng cố quyết tâm của mọi thành viên gia đình Kitô giáo không bao giờ để các tình trạng đó tái diễn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/8/2018 

- The #Family is an icon of God: the bond between a man and a woman generates life and commUNI0N.
#Gia đình là hình tượng của Thiên Chúa: giao ước giữa một người nam và một người nữ tạo ra sự sống và sự hiệp nhất.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/8/2018 

- The #Family is the cradle of life and the school of love and acceptance. It is a window thrown open to the mystery of God.
#Gia đình là cái nôi của sự sống, là trường học yêu thương và đón nhận. Đó là cánh cửa mở ra với huyền nhiệm của Thiên Chúa.
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 09/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 58
  • Hôm nay: 8364
  • Tháng hiện tại: 263991
  • Tổng lượt truy cập: 24275313