Banner giua trang

GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền

Đăng lúc: Thứ tư - 29/11/2017 22:21 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền
 
Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
 

GS.TS Nguyễn Văn Lợi (hàng sau, đeo kính) trao đổi với chuyên gia nước ngoài
nhân việc bàn về phần mềm soạn thảo Từ điển tiếng Việt. Ảnh: Văn Hiến Việt Nam
 
Về các đề xuất cải tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền, sau sự xôn xao, có lúc lên đến cao trào sục sôi của dư luận, hôm qua, trên một số báo và Đài Truyền hình quốc gia VTV1, ông Bùi Hiền và một số nhà khoa học (trong đó có Tổng thư kí Hội Ngôn ngữ học) đã có ý kiến phản hồi.
 
Tuy nhiên, các ý kiến phản hồi dường như chưa làm hài lòng dư luận, ngay cả những người trong nghề nghiên cứu ngôn ngữ.
 
Tôi làm nghề nghiên cứu ngôn ngữ, có chút hiêu biết về ngữ âm, chữ viết, lịch sử ngữ âm, chữ viết tiếng Việt và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam xin được nói thêm đôi điều.
 
Ngôn ngữ học là khoa học nghiên cứu về ngôn nghữ. Trên thế giới hiện nay có khoảng hơn 7.000 ngôn ngữ đang được sử dụng. Người biết một hoặc nhiều ngôn ngữ nào đó, chưa chắc đã hiểu biết về hơn 7.000 ngôn ngữ khác còn lại. Người sử dụng thành thạo (nghe nói đọc viết) một thứ tiếng nào đó vẫn chưa phải là người có hiểu biết khoa học vè ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ lại nhiều lĩnh vực. Ngôn ngữ học cũng có nhiều chuyên ngành hẹp, nghiên cứu từng lĩnh vực hẹp khác nhau. Chuyên gia về chuyên ngành hẹp này chưa chắc đã có những hiểu biết về chuyên ngành hẹp khác.
 
Trong ngôn ngữ học có chuyên ngành nghiên cứu về chữ viết. Trước đây, nhiệm vụ của chuyên ngành này là nghiên cứu, giải mã, đọc các văn bản viết bằng cổ tự (Cổ tự học), như cổ tự Ai Cập, cổ tự của người Maya (Anh Điêng, Mỹ La Tinh). Trong thế kỉ XX, trong ngôn ngữ học lại có chuyên ngành về nghiên cứu chế tác, cải tiến chữ viết cho các sinh ngữ. Chuyên ngành này phát triển ở Liên Xô (cũ) trong nửa đầù thế kỉ XX, khi các nhà ngôn ngữ học Xô Viết phải chế tác hoặc cải tiến chữ viết cho hàng loạt dân tộc thiểu số thuộc Liên bang Xô Viết. Nửa cuối thế ki XX, các chuyên gia thuộc Viện Ngôn ngữ học Mùa hè (Tổ chức SIL, Mỹ) có nhiều công trình nghiên cứu lí thuyết và thực hành trong lĩnh vực này, khi họ làm chữ viết và dich Kinh Thánh ra ngôn ngữ bản địa để truyền Đạo Tin Lành ở khắp nơi trên thế giới. Chữ viết của nhiều dân tộc thiểu số ở nước ta cũng được tổ chức SIL chế tác, hoặc cải tiến. Tóm lại, việc làm chữ viết, cải tiến chữ viết là công việc thực hành, phải dựa trên cơ sở lí luận, phương pháp của một chuyên ngành khoa học thuộc ngôn ngữ học. Để làm một thứ chữ viết mới, cần chú ý đến nguyên tắc ngôn ngữ học, tâm lí-sư phạm, thẩm mĩ, kĩ thuật in ấn. Để cải tiến một thứ chữ đã tồn tại nhiều thế kỉ, phải chú ý đến nguyên tắc tâm lí, văn hóa, lịch sử và kinh tế.
 
Đã có nhà ngôn ngữ học chỉ ra tính thiếu thực tiễn của các đề xuất của PGS Bùi Hiền. Theo tôi, những đề xuất cái tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền không dựa trên những cơ sở khoa học.
 
Lí do để ông đòi cải tiến chữ Quốc ngữ là: 1- Một số trường hợp chữ QN không đảm bảo nguyên tắc “một âm vị ghi bằng 1 kí tự và ngược lại”. Đây là lí do để ông đề nghị bỏ cách ghi phân biệt C, K, QU; phân biệt NG/NGH, G/GH.. Thật ra từ lâu, nhiều người đã nhận ra sự bất hợp lí trên của chữ Quốc ngữ (làm khó cho trẻ em học viết tiếng Việt). Trong hội nghị Cải tiến chữ Quốc ngữ (năm 1960) ở Miền Bắc, nhiều người đề nghị cải tiến các trường hợp trên. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng, trước khi đi đến cải tiến các trường hợp, này cần tính đến mặt tâm lí, lịch sử, văn hóa.
 
Lí do thứ hai ông Bùi Hiền đưa ra đòi thống nhất cách ghi X/S, CH/TR, D/R/GI. Theo ông, trong cách phát âm tiếng Hà Nội, không có sự phân biệt trên. Tiếng Việt gồm các thổ ngữ, phương ngữ khác nhau. Mối thổ ngữ, phương ngữ có cách phát âm riêng. Hiện nay, ở nước ta, trong nhà trường, trên truyền thông, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, chưa có quy định chuẩn về phát âm (chính âm) mà chỉ có quy định chuẩn về cách viết (chính tả). (Riêng trường hợp nói lẫn lộn l/n bị xã hội “đánh dấu”, coi là “không chuẩn mực). Một trong những ưu điểm của chữ Quốc ngữ là, ngày từ đầu, cách đây 4 thế kỉ, chữ viết này đã “tổng hợp được những đặc điểm của các phương ngữ lớn (ghi được 6 thanh của tiếng bắc Bộ, đồng thời phản ánh được sự phong phú, đa dạng của phương về phụ âm của phương ngữ Bắc Trung Bộ, Nam Bộ). Hiện nay, ngoài tiếng Hà Nội, nhiều thổ ngữ, phương ngữ khác vẫn giữ lại cách phát âm phân biệt các trường hợp trên. Cần có một vài giải thích thêm về trường hợp phụ âm d trong chữ Quốc ngữ. Chữ Quốc ngữ sử dụng 2 con chữ D và Đ để ghi 2 phụ âm khác nhau. Ở thế kỉ 17, phụ âm D có cách phát âm khá gần với cách phát âm phụ âm D trong các tiếng châu Âu. Do vậy, các cố đạo dùng con chữ D (tương tự ngôn ngữ châu Âu) để ghi phụ âm này. Còn con chữ Đ để khi ghi phụ âm có cách phát âm xa lạ đối với người châu Âu. Họ sáng tạo cách ghi Đ. Ngay nay, trong tiếng Bắc Bộ, phụ âm D đã chuyên sang cách phát âm là Z. Tuy nhien ở thổ ngữ Phục Lễ (huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng), thổ ngữ Cương Gián (huyện Nghi Xuân, xã Đức An, Đức Thọ, Hà Tĩnh), thổ ngữ Bắc Trạch (Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình) vẫn còn giữ cách phát âm như thế kỉ 17 của D. Nếu chữ D thay bằng Z như đề xuất của PGS Bùi Hiền, thì không phản ánh được một hiện tượng lịch sử của tiếng Việt. (Nói thêm, người Anh, Pháp rất quan tâm tính lịch sử trong chữ viết nên cách phát âm đã thay đổi, nhưng chữ viết vẫn giữ lại). Hơn nữa, cách viết D bằng Z không phù hợp với các thổ ngữ còn phân biệt 2 phụ âm này. Cũng như vậy, cách viết không phân biệt S/X, CH / TR, R/D/GI là làm nghèo đi tính đa dạng về mặt thổ ngữ, phương ngữ tiếng Việt vốn là một ưu thế của chữ Quốc ngữ. Tất nhiên, đề xuất viết không phân biệt X /S, CH/TR, D/R/GI, chắc chắn là điều khó chập nhận của đối với người nói các thổ ngữ, phương ngữ không phải Hà Nội.
 
Vấn đề thứ ba ông Bùi Hiền đưa ra liên quan đến các kí tự gồm nhiều con chữ, theo ông cần cải tiến để viết cho đơn giản, tiết kiệm thời gian (thao tác viết, đánh máy), không gian (con chữ chiếm giấy). Quả là chữ Quốc ngữ cũng như nhiều chữ viết trên thế giới, có nhiều kí tự gồm 2, 3 con chữ. Viết (đánh máy) những kí tự này mất nhiều thao tác (thời gian) và chiếm nhiều chỗ (không gian). Chữ viết là kí hiệu (được tiếp thu bằng thị giác) ghi các âm, thanh (phụ âm, nguyên âm, thanh điệu vốn được tiếp thu bằng tai). Là kí hiệu, mối kí tự do con người quy ước. Tuy nhiên, sự quy ước không thể tùy tiện. Hệ thống âm vị mang tính hệ thống chặt chẽ. Từ trong bụng mẹ, đứa trẻ đã học nghe các âm thanh của tiếng mẹ đẻ. Khi ra đời, kĩ năng nghe-nói dần hoàn thiện. Về mặt tâm lí ngôn ngữ, một cách vô thức, trẻ em học nghe-nói thông qua tính hệ thống của hệ thống âm thanh. Chữ viết để phản ánh hệ thông âm thanh cũng phải mang tính hệ thống. Có như vậy, người học (dù là trẻ em hay người lớn) mới dễ dàng tiếp thu, ghi nhớ cách viết cách đọc từng âm vị, âm tiết, từ ngữ. Do vậy, việc lụa chọn các kí tự, quy định về cách viết (chính tả) không thể tùy tiện.
 
Tiêu chuẩn này được đảm bảo khá tốt ở chữ Quốc ngữ. Có thể nói, những người làm chữ Quốc ngữ có những sáng tạo trong việc dùng các con chữ và dấu phụ để ghi các âm (phụ âm, nguyên âm), đặc biệt trong việc dùng các dấu thanh (dấu giọng) để ghi thanh điệu. Việc lựa chọn kí tự này hay khác đều có lí do, mang tính hệ thống, tạo thuận lợi cho việc học, tiếp nhận.
 
Những đề xuất của PGS Bùi Hiền như dùng Q thay cho NG, W thay cho TH phá vỡ tính hệ thống của hệ thống kí tự chữ Quốc ngữ. Đúng như PGS Hoàng Dũng, trong các chữ viết dựa trên hệ chữ La Tinh, không có chữ viết nào có cách dùng kí tự tùy tiện như vậy.
 
Việc thay kí tự NH băng N’ cũng thiếu cơ sở. Về phát âm, NH là phụ âm vang, mũi, cùng nhóm với các phụ âm M, N,NG. Thay NH bằng N’, cũng như thay NGbằng Q phá vỡ tính hệ thống, người học khó tiếp thu (học đọc/viết). Hơn nữa, trong chữ Quốc ngữ dấu phụ (tương tự dấu phẩy treo trong N’ chỉ dùng để ghi thanh điệu và một số nguyên âm, còn NH là phụ âm. Về mặt hình chữ (graphic), N’ rất khó tiếp nhận bằng thị giác, dễ lẫn sang các kí hiệu phụ ghi thanh điệu. Ngoài ra, việc dùng N’ thay NH không giúp tiết kiệm. Khi viết N’ vẫn phải nhấc bút 2 lần, khi đánh máy vẫn phải gõ 2 nhịp (Đấy là chưa kể, viết 2 con chữ liền nhau, nhanh hơn viết với dấu phụ N’)NH chiếm không gian lớn hơn theo chiều ngang, còn N’ chiếm không gian lớn hơn theo chiều cao. Với kí tự N’, nhìn một văn bản (viết, in) sẽ rối, thiếu thẩm mĩ.
 
Tiếng Việt là ngôn ngữ quốc gia (khẳng định trong Hiến pháp 2013), ngôn ngữ chính thức, tiếng phổ thông của mọi công dân ở các vùng miền thuộc 54 tộc người ở nước ta. Làm cho tiếng Việt luôn giữ được bản sắc của mình, đồng thời phát triển hòa nhập trong thế giới thời đại công nghệ 4.0 là trách nhiệm và quyền lợi của mọi người. Mỗi cá nhân, tập thể có thể đề xuất những cải tiến chữ Quốc ngữ. Tất nhiên các đề xuất sẽ được xã hội chấp nhận, nếu đề xuất đó có cơ sở khoa học và thực tiễn.
Tác giả bài viết: GS Ngôn ngữ Nguyễn Văn Lợi
Nguồn tin: VietNamNet
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 07/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 15/7/2018 

- Try reading the Gospel for at least five minutes every day. You will see how it changes your life.
Cố gắng đọc Tin Mừng ít nhất 5 phút mỗi ngày. Bạn sẽ thấy rằng nó thay đổi cuộc sống của bạn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/7/2018 

- Europe rediscovers hope when the human person is at the heart of its institutions. St Benedict, pray for us!
Châu Âu tìm lại được niềm hy vọng chừng nào con người được đặt vào trung tâm của các thể chế của họ. Lạy thánh Bênêđictô, xin cầu cho chúng con!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 08/7/2018 

- Every occasion is a good one to spread Christ’s message!
Mọi cơ hội đều là dịp tốt để rao truyền sứ điệp của Đức Kitô!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/7/2018 

- May all humanity hear the cry of the children of the Middle East. Drying their tears the world will get back it’s dignity.
Mong sao toàn nhân loại nghe thấy tiếng kêu khóc của các trẻ em vùng Trung Đông. Bằng cách lau khô những giọt lệ của chúng, nhân loại sẽ tìm lại được phẩm giá của mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/7/2018 

- The God of all consolation, who heals the broken hearts and takes care of the wounds, hear our prayer: Let there be peace in the Middle East!
Lạy Chúa là nguồn mọi an ủi, Đấng chữa lành các con tim tan vỡ, chăm sóc những vết thương, xin lắng nghe lời chúng con khẩn cầu: Xin cho Trung Đông được hòa bình!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/7/2018 

- Do we know how to silence our hearts and listen to the voice of God?
Chúng ta có biết thinh lặng trong lòng để lắng nghe tiếng Chúa không?

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/7/2018 

- We receive God’s graces to share them with others.
Chúng ta nhận được ơn Chúa để chia sẻ cho người khác.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/6/2018 

- Let us pray for the new Cardinals: may they assist me in my ministry as Bishop of Rome, for the good of all God’s people.
Chúng ta hãy cầu nguyện cho các Tân Hồng Y: Ước mong các ngài giúp tôi trong nhiệm vụ Giám mục Rôma, vì lợi ích của toàn dân Chúa.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 27/6/2018 

- We are called to assist the elderly, the sick and the unborn: life must always be protected and loved, from conception to its natural conclusion.
Chúng ta được mời gọi giúp đỡ người già cả, bệnh tật và các thai nhi: sự sống luôn cần được bảo vệ và yêu thương, từ khi được thụ thai cho đến phút lâm chung.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/6/2018 

- Torture is a mortal sin! Christian communities must commit themselves to helping victims of torture.
Tra tấn con người là một tội trọng! Các cộng đồng Kitô hữu cần phải cam kết giúp đỡ các nạn nhân bị tra tấn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/6/2018 

- Like St John the Baptist, Christians have to humble themselves so that the Lord can grow in their hearts.
Như thánh Gioan Tẩy Giả, Kitô hữu phải hạ mình để Chúa được lớn lên trong tâm hồn mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/6/2018 

- Let us ask our Lord to help us understand that love is service, love means taking care of others.
Chúng ta hãy cầu xin Chúa giúp chúng ta học biết rằng yêu thương là phục vụ, yêu thương là quan tâm đến tha nhân.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 22/6/2018 

- Love for others needs to become the constant factor of our lives.
Yêu thương tha nhân phải trở thành yếu tố bất biến của đời sống chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/6/2018 

- A person’s dignity does not depend on them being a citizen, a migrant, or a refugee. Saving the life of someone fleeing war and poverty is an act of humanity.
Nhân phẩm của một người không hệ tại họ là công dân, là người nhập cư hay người tị nạn. Cứu giúp người thoát khỏi chiến tranh hay cảnh cùng khổ là một hành vi nhân đạo.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 18/6/2018 

- Let us try to express the joy of God’s Kingdom in every way possible!
Trong mọi hoàn cảnh, chúng ta hãy cố gắng biểu lộ niềm vui của Nước Trời!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 14/6/2018 

- I send my cordial greetings to all those following the World Soccer Championships that begin today in Russia. I hope this sports event may be a positive opportunity for encounter and fellowship.
Tôi gửi lời chào thân ái đến với tất cả mọi người theo dõi Giải Vô địch Bóng đá Thế giới khởi tranh hôm nay tại Nga. Tôi hy vọng sự kiện thể thao này là cơ hội tích cực để gặp gỡ và hữu nghị.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 12/6/2018 

- Children must be able to play, study and grow in a peaceful environment. Woe to anyone who stifles their joyful impulse to hope!
Trẻ em cần được nô đùa, học tập và phát triển trong một môi trường thanh bình. Vô phúc cho ai cản trở niềm vui mang đến hy vọng nơi chúng!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/6/2018 

- Mary is exactly what God wants His Church to be: a loving and humble Mother, poor in possessions but rich in love.
Mẹ Maria chính xác là hình mẫu mà Chúa muốn nơi Giáo Hội của Ngài: Một người Mẹ khiêm tốn và yêu thương, nghèo của cải nhưng giàu tình thương.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/6/2018 

- For those who are with Jesus, evil is just a provocation to love even more.
Ai ở trong Chúa Giêsu, sự dữ là động lực để yêu thương nhiều hơn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/6/2018 

- Loving Christ is not a superficial sentiment. It is an attitude of the heart that we demonstrate when we live as He wants us to.
Tình yêu đối với Đức Kitô không phải là cảm giác hời hợt. Đó là một thái độ nội tâm thể hiện qua việc chúng ta sống như Ngài muốn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/6/2018 

- Lord, reawaken in us a sense of praise and gratitude for our Earth, and for everything you have created.
Lạy Chúa, xin hãy đánh thức nơi chúng con tâm tình ngợi khen và lòng biết ơn đối với Trái đất của chúng con, và tất cả thụ tạo mà Chúa đã dựng nên.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/6/2018 

- The living presence of Christ within us is the light that guides our choices, the flame that warms our hearts as we go to meet the Lord.
Sự hiện diện sống động của Đức Kitô nơi chúng ta là ánh sáng hướng dẫn những lựa chọn của chúng ta, là ngọn lửa sưởi ấm con tim chúng ta trên con đường đến với Chúa.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/6/2018 

- On this Feast of Corpus Christi, we need to remember that Jesus, the Bread of Life, is our strength and support on life’s journey.
Khi cử hành lễ Mình Máu Thánh Chúa Kitô, chúng ta cần nhớ rằng Chúa Giêsu là Bánh Hằng Sống, là sức mạnh và nguồn trợ lực cho đời sống chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/6/2018 

- Seek the Lord in prayer: He is the one who has called you.
Hãy tìm kiếm Chúa trong lời cầu nguyện: Chính Ngài là Đấng đã gọi bạn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/6/2018 

- Love can recognize good things even in bad situations. Love keeps a tiny flame alight even in the darkest night.
Tình yêu cho chúng ta nhận ra điều tốt ngay cả trong những tình huống tồi tệ. Tình yêu duy trì ngọn lửa nhỏ ngay cả giữa màn đêm tăm tối.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 31/5/2018 

- The Eucharist contains all the flavour of Jesus’ words and deeds, the taste of His Death and Resurrection, the fragrance of His Spirit.
Bí tích Thánh Thể chứa đựng tất cả hương vị của lời nói và việc làm của Chúa Giêsu, mùi vị Sự Chết và Phục Sinh của Ngài, hương thơm Thánh Linh của Ngài.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 30/5/2018 

- When the Holy Spirit is present, something always happens. Where blows the Spirit, things are never at a standstill.
Khi có sự hiện diện của Chúa Thánh Thần, điều gì đó sẽ xảy ra. Khi Ngài thổi hơi, mọi thứ không bao giờ dậm chân tại chỗ.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 29/5/2018 

- The Eucharist gives us the strength to produce the fruits of good works, and to live true Christian lives.
Phép Thánh Thể cho chúng ta sức mạnh để sinh hoa trái cho các việc tốt lành, và để sống đời Kitô hữu đích thực.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/5/2018 

- What lasts? What has value in life? What treasures don’t disappear? Definitely two: God and our neighbor.
Cái gì còn lại? Cái gì có giá trị trong cuộc sống? Của cải nào không mất đi? Chắc chắn đó là 2 thứ: Thiên Chúa và người bên cạnh chúng ta.
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 07/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 43
  • Hôm nay: 5256
  • Tháng hiện tại: 192085
  • Tổng lượt truy cập: 23524076