Banner giua trang

GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền

Đăng lúc: Thứ tư - 29/11/2017 22:21 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền
 
Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
 

GS.TS Nguyễn Văn Lợi (hàng sau, đeo kính) trao đổi với chuyên gia nước ngoài
nhân việc bàn về phần mềm soạn thảo Từ điển tiếng Việt. Ảnh: Văn Hiến Việt Nam
 
Về các đề xuất cải tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền, sau sự xôn xao, có lúc lên đến cao trào sục sôi của dư luận, hôm qua, trên một số báo và Đài Truyền hình quốc gia VTV1, ông Bùi Hiền và một số nhà khoa học (trong đó có Tổng thư kí Hội Ngôn ngữ học) đã có ý kiến phản hồi.
 
Tuy nhiên, các ý kiến phản hồi dường như chưa làm hài lòng dư luận, ngay cả những người trong nghề nghiên cứu ngôn ngữ.
 
Tôi làm nghề nghiên cứu ngôn ngữ, có chút hiêu biết về ngữ âm, chữ viết, lịch sử ngữ âm, chữ viết tiếng Việt và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam xin được nói thêm đôi điều.
 
Ngôn ngữ học là khoa học nghiên cứu về ngôn nghữ. Trên thế giới hiện nay có khoảng hơn 7.000 ngôn ngữ đang được sử dụng. Người biết một hoặc nhiều ngôn ngữ nào đó, chưa chắc đã hiểu biết về hơn 7.000 ngôn ngữ khác còn lại. Người sử dụng thành thạo (nghe nói đọc viết) một thứ tiếng nào đó vẫn chưa phải là người có hiểu biết khoa học vè ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ lại nhiều lĩnh vực. Ngôn ngữ học cũng có nhiều chuyên ngành hẹp, nghiên cứu từng lĩnh vực hẹp khác nhau. Chuyên gia về chuyên ngành hẹp này chưa chắc đã có những hiểu biết về chuyên ngành hẹp khác.
 
Trong ngôn ngữ học có chuyên ngành nghiên cứu về chữ viết. Trước đây, nhiệm vụ của chuyên ngành này là nghiên cứu, giải mã, đọc các văn bản viết bằng cổ tự (Cổ tự học), như cổ tự Ai Cập, cổ tự của người Maya (Anh Điêng, Mỹ La Tinh). Trong thế kỉ XX, trong ngôn ngữ học lại có chuyên ngành về nghiên cứu chế tác, cải tiến chữ viết cho các sinh ngữ. Chuyên ngành này phát triển ở Liên Xô (cũ) trong nửa đầù thế kỉ XX, khi các nhà ngôn ngữ học Xô Viết phải chế tác hoặc cải tiến chữ viết cho hàng loạt dân tộc thiểu số thuộc Liên bang Xô Viết. Nửa cuối thế ki XX, các chuyên gia thuộc Viện Ngôn ngữ học Mùa hè (Tổ chức SIL, Mỹ) có nhiều công trình nghiên cứu lí thuyết và thực hành trong lĩnh vực này, khi họ làm chữ viết và dich Kinh Thánh ra ngôn ngữ bản địa để truyền Đạo Tin Lành ở khắp nơi trên thế giới. Chữ viết của nhiều dân tộc thiểu số ở nước ta cũng được tổ chức SIL chế tác, hoặc cải tiến. Tóm lại, việc làm chữ viết, cải tiến chữ viết là công việc thực hành, phải dựa trên cơ sở lí luận, phương pháp của một chuyên ngành khoa học thuộc ngôn ngữ học. Để làm một thứ chữ viết mới, cần chú ý đến nguyên tắc ngôn ngữ học, tâm lí-sư phạm, thẩm mĩ, kĩ thuật in ấn. Để cải tiến một thứ chữ đã tồn tại nhiều thế kỉ, phải chú ý đến nguyên tắc tâm lí, văn hóa, lịch sử và kinh tế.
 
Đã có nhà ngôn ngữ học chỉ ra tính thiếu thực tiễn của các đề xuất của PGS Bùi Hiền. Theo tôi, những đề xuất cái tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền không dựa trên những cơ sở khoa học.
 
Lí do để ông đòi cải tiến chữ Quốc ngữ là: 1- Một số trường hợp chữ QN không đảm bảo nguyên tắc “một âm vị ghi bằng 1 kí tự và ngược lại”. Đây là lí do để ông đề nghị bỏ cách ghi phân biệt C, K, QU; phân biệt NG/NGH, G/GH.. Thật ra từ lâu, nhiều người đã nhận ra sự bất hợp lí trên của chữ Quốc ngữ (làm khó cho trẻ em học viết tiếng Việt). Trong hội nghị Cải tiến chữ Quốc ngữ (năm 1960) ở Miền Bắc, nhiều người đề nghị cải tiến các trường hợp trên. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng, trước khi đi đến cải tiến các trường hợp, này cần tính đến mặt tâm lí, lịch sử, văn hóa.
 
Lí do thứ hai ông Bùi Hiền đưa ra đòi thống nhất cách ghi X/S, CH/TR, D/R/GI. Theo ông, trong cách phát âm tiếng Hà Nội, không có sự phân biệt trên. Tiếng Việt gồm các thổ ngữ, phương ngữ khác nhau. Mối thổ ngữ, phương ngữ có cách phát âm riêng. Hiện nay, ở nước ta, trong nhà trường, trên truyền thông, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, chưa có quy định chuẩn về phát âm (chính âm) mà chỉ có quy định chuẩn về cách viết (chính tả). (Riêng trường hợp nói lẫn lộn l/n bị xã hội “đánh dấu”, coi là “không chuẩn mực). Một trong những ưu điểm của chữ Quốc ngữ là, ngày từ đầu, cách đây 4 thế kỉ, chữ viết này đã “tổng hợp được những đặc điểm của các phương ngữ lớn (ghi được 6 thanh của tiếng bắc Bộ, đồng thời phản ánh được sự phong phú, đa dạng của phương về phụ âm của phương ngữ Bắc Trung Bộ, Nam Bộ). Hiện nay, ngoài tiếng Hà Nội, nhiều thổ ngữ, phương ngữ khác vẫn giữ lại cách phát âm phân biệt các trường hợp trên. Cần có một vài giải thích thêm về trường hợp phụ âm d trong chữ Quốc ngữ. Chữ Quốc ngữ sử dụng 2 con chữ D và Đ để ghi 2 phụ âm khác nhau. Ở thế kỉ 17, phụ âm D có cách phát âm khá gần với cách phát âm phụ âm D trong các tiếng châu Âu. Do vậy, các cố đạo dùng con chữ D (tương tự ngôn ngữ châu Âu) để ghi phụ âm này. Còn con chữ Đ để khi ghi phụ âm có cách phát âm xa lạ đối với người châu Âu. Họ sáng tạo cách ghi Đ. Ngay nay, trong tiếng Bắc Bộ, phụ âm D đã chuyên sang cách phát âm là Z. Tuy nhien ở thổ ngữ Phục Lễ (huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng), thổ ngữ Cương Gián (huyện Nghi Xuân, xã Đức An, Đức Thọ, Hà Tĩnh), thổ ngữ Bắc Trạch (Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình) vẫn còn giữ cách phát âm như thế kỉ 17 của D. Nếu chữ D thay bằng Z như đề xuất của PGS Bùi Hiền, thì không phản ánh được một hiện tượng lịch sử của tiếng Việt. (Nói thêm, người Anh, Pháp rất quan tâm tính lịch sử trong chữ viết nên cách phát âm đã thay đổi, nhưng chữ viết vẫn giữ lại). Hơn nữa, cách viết D bằng Z không phù hợp với các thổ ngữ còn phân biệt 2 phụ âm này. Cũng như vậy, cách viết không phân biệt S/X, CH / TR, R/D/GI là làm nghèo đi tính đa dạng về mặt thổ ngữ, phương ngữ tiếng Việt vốn là một ưu thế của chữ Quốc ngữ. Tất nhiên, đề xuất viết không phân biệt X /S, CH/TR, D/R/GI, chắc chắn là điều khó chập nhận của đối với người nói các thổ ngữ, phương ngữ không phải Hà Nội.
 
Vấn đề thứ ba ông Bùi Hiền đưa ra liên quan đến các kí tự gồm nhiều con chữ, theo ông cần cải tiến để viết cho đơn giản, tiết kiệm thời gian (thao tác viết, đánh máy), không gian (con chữ chiếm giấy). Quả là chữ Quốc ngữ cũng như nhiều chữ viết trên thế giới, có nhiều kí tự gồm 2, 3 con chữ. Viết (đánh máy) những kí tự này mất nhiều thao tác (thời gian) và chiếm nhiều chỗ (không gian). Chữ viết là kí hiệu (được tiếp thu bằng thị giác) ghi các âm, thanh (phụ âm, nguyên âm, thanh điệu vốn được tiếp thu bằng tai). Là kí hiệu, mối kí tự do con người quy ước. Tuy nhiên, sự quy ước không thể tùy tiện. Hệ thống âm vị mang tính hệ thống chặt chẽ. Từ trong bụng mẹ, đứa trẻ đã học nghe các âm thanh của tiếng mẹ đẻ. Khi ra đời, kĩ năng nghe-nói dần hoàn thiện. Về mặt tâm lí ngôn ngữ, một cách vô thức, trẻ em học nghe-nói thông qua tính hệ thống của hệ thống âm thanh. Chữ viết để phản ánh hệ thông âm thanh cũng phải mang tính hệ thống. Có như vậy, người học (dù là trẻ em hay người lớn) mới dễ dàng tiếp thu, ghi nhớ cách viết cách đọc từng âm vị, âm tiết, từ ngữ. Do vậy, việc lụa chọn các kí tự, quy định về cách viết (chính tả) không thể tùy tiện.
 
Tiêu chuẩn này được đảm bảo khá tốt ở chữ Quốc ngữ. Có thể nói, những người làm chữ Quốc ngữ có những sáng tạo trong việc dùng các con chữ và dấu phụ để ghi các âm (phụ âm, nguyên âm), đặc biệt trong việc dùng các dấu thanh (dấu giọng) để ghi thanh điệu. Việc lựa chọn kí tự này hay khác đều có lí do, mang tính hệ thống, tạo thuận lợi cho việc học, tiếp nhận.
 
Những đề xuất của PGS Bùi Hiền như dùng Q thay cho NG, W thay cho TH phá vỡ tính hệ thống của hệ thống kí tự chữ Quốc ngữ. Đúng như PGS Hoàng Dũng, trong các chữ viết dựa trên hệ chữ La Tinh, không có chữ viết nào có cách dùng kí tự tùy tiện như vậy.
 
Việc thay kí tự NH băng N’ cũng thiếu cơ sở. Về phát âm, NH là phụ âm vang, mũi, cùng nhóm với các phụ âm M, N,NG. Thay NH bằng N’, cũng như thay NGbằng Q phá vỡ tính hệ thống, người học khó tiếp thu (học đọc/viết). Hơn nữa, trong chữ Quốc ngữ dấu phụ (tương tự dấu phẩy treo trong N’ chỉ dùng để ghi thanh điệu và một số nguyên âm, còn NH là phụ âm. Về mặt hình chữ (graphic), N’ rất khó tiếp nhận bằng thị giác, dễ lẫn sang các kí hiệu phụ ghi thanh điệu. Ngoài ra, việc dùng N’ thay NH không giúp tiết kiệm. Khi viết N’ vẫn phải nhấc bút 2 lần, khi đánh máy vẫn phải gõ 2 nhịp (Đấy là chưa kể, viết 2 con chữ liền nhau, nhanh hơn viết với dấu phụ N’)NH chiếm không gian lớn hơn theo chiều ngang, còn N’ chiếm không gian lớn hơn theo chiều cao. Với kí tự N’, nhìn một văn bản (viết, in) sẽ rối, thiếu thẩm mĩ.
 
Tiếng Việt là ngôn ngữ quốc gia (khẳng định trong Hiến pháp 2013), ngôn ngữ chính thức, tiếng phổ thông của mọi công dân ở các vùng miền thuộc 54 tộc người ở nước ta. Làm cho tiếng Việt luôn giữ được bản sắc của mình, đồng thời phát triển hòa nhập trong thế giới thời đại công nghệ 4.0 là trách nhiệm và quyền lợi của mọi người. Mỗi cá nhân, tập thể có thể đề xuất những cải tiến chữ Quốc ngữ. Tất nhiên các đề xuất sẽ được xã hội chấp nhận, nếu đề xuất đó có cơ sở khoa học và thực tiễn.
Tác giả bài viết: GS Ngôn ngữ Nguyễn Văn Lợi
Nguồn tin: VietNamNet
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 12/2017


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/12/2017 

- We ask for the grace to make our faith more and more operative through acts of charity.
Chúng ta hãy cầu xin ơn làm cho đức tin của chúng ta ngày càng hiệu quả hơn qua các hoạt động từ thiện.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 10/12/2017 

- Political activity must truly be conducted at the service of the human person, with respect for creation and for the common good.
Chính trị phải thực sự phục vụ con người, trong tinh thần tôn trọng tạo vật và công ích.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/12/2017 

- We must fight corruption with determination. It is an evil based on the worship of money and it offends human dignity.
Chúng ta phải cương quyết chống tham nhũng. Đó là điều ác dựa trên sự sùng bái tiền bạc và nó xúc phạm đến nhân phẩm.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 08/12/2017 

- May the Virgin Mary always be our refuge, our consolation, and the way that leads to Christ.
Mong rằng Đức Maria luôn là nơi nương tựa, là sự ủi an của chúng ta, và là con đường dẫn chúng ta đến với Đức Kitô.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/12/2017 

- We all possess God-given talents. No one can claim to be so poor that they have nothing to offer others.
Tất cả chúng ta đều sở hữu những tài năng Chúa ban. Không ai có thể than rằng mình nghèo đến nỗi không có gì để cho người khác.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 06/12/2017 

- No child of God can be discarded in His eyes. He entrusts a mission to each one of us.
Trước mặt Chúa không có người con nào bị bỏ rơi. Ngài ủy thác một sứ mệnh cho mỗi người chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/12/2017 

- We are all beggars before the love of God, a love that gives meaning to our existence and that offers us eternal life.
Tất cả chúng ta đều là những người ăn mày tình thương của thiên chúa, thứ mang lại ý nghĩa cho sự hiện hữu của chúng ta và đem đến cho chúng ta sự sống đời đời.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/12/2017 

- Faith becomes tangible when it finds its expression in love and, especially, in the service of our brothers and sisters in difficulty.
Đức tin trở nên hữu hình khi được diễn tả bằng tình yêu, đặc biệt trong việc phục vụ anh chị em chúng ta đang gặp khó khăn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/12/2017 

- Every person is unique and unrepeatable. Let us ensure the disabled are always welcomed by the communities in which they live.
Mỗi con người là duy nhất và cá biệt. Chúng ta hãy cam kết rằng những người khuyết tật luôn được chào đón nơi những cộng đồng mà họ sinh sống.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/12/2017 

- Dear friends in Myanmar and Bangladesh, thank you for your welcome! Upon you I invoke divine blessings of harmony and peace.
Các bạn ở Myanmar và Bangladesh thân mến, cám ơn các bạn đã đón tiếp! Nguyện xin ơn hòa hợp và bình an của Thiên Chúa tuôn xuống trên các bạn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/12/2017 

- May the wisdom of God help us to know how to welcome and accept those who think and act differently from us.
Ước mong sự khôn ngoan của Chúa giúp chúng ta biết đón tiếp và chấp nhận những ai suy nghĩ và hành động khác với chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/12/2017 

- How much openness is needed to welcome people who feel alone and confused as they search for a meaning in life!
Sự cởi mở rất cần thiết để đón nhận những người đang cảm thấy đơn độc và bối rối trong việc tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/11/2017 

- I want my visit to embrace all the people of Myanmar and to encourage the building of an inclusive society.
Tôi mong chuyến đi thăm của tôi ôm lấy người dân Myanmar và cổ vũ xây dựng một xã hội hòa nhập.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/11/2017 

- Let us look to Jesus today and say to Him in our hearts: “Remember me, Lord, now that you are in your Kingdom!”
Chúng ta hãy ngước nhìn Đức Giêsu và thưa với Ngài từ tâm can: Lạy Chúa, khi Ngài về Vương quốc của Ngài xin nhớ đến con!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 25/11/2017 

- As I prepare to visit Myanmar and Bangladesh, I wish to send a message of greeting and friendship to everyone. I can’t wait to meet you!
Tôi đang chuẩn bị viếng thăm Myanmar và Bangladesh, tôi muốn gửi lời chào thăm và thân ái đến với mọi người. Tôi nóng lòng muốn gặp các bạn!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/11/2017 

- There is also hope for those who have done wrong. Jesus came for this: it is possible to be reconciled with God and begin a new life.
Vẫn còn hy vọng cho người lầm lỗi. Vì lý do đó mà Đức Giêsu đã đến: ta có thể làm hòa cùng Thiên Chúa và bắt đầu cuộc sống mới.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/11/2017 

- At the end of time, when the Lord comes to meet us, our joy will be immense. We live in anticipation of this encounter!
Vào ngày sau hết, ngày Chúa đến gặp gỡ chúng ta, niềm vui sẽ vô bờ bến. Chúng ta hãy sống trong tinh thần đợi chờ cuộc gặp gỡ này!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 22/11/2017 

- When we encounter others, do we bring them the warmth of charity or do we stay closed up and warm only ourselves before our fireplace?
Khi chúng ta giao tiếp với tha nhân, chúng ta có mang đến cho họ hơi ấm của đức ái hay chỉ đóng cửa lòng lại để tìm hơi ấm cho riêng mình?

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/11/2017 

- May Mary’s pure and simple smile be a source of joy for each one of us as we face life’s difficulties.
Mong sao nụ cười thuần khiết và đơn giản của Mẹ Maria trở thành nguồn vui cho mỗi người chúng ta khi đối diện với những khó khăn của cuộc sống.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/11/2017 

- Let us work together to ensure that children continue to smile: their faces serene, filled with joy and hope. #WorldChildrensDay
Chúng ta hãy cùng nhau hành động để trẻ em luôn cười: khuôn mặt hồn nhiên của chúng ngập tràn niềm vui và hy vọng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 19/11/2017 

- On this day, I invite the entire Church to keep its gaze fixed on those who hold out their hands asking for our solidarity.
Ngày hôm nay tôi mời gọi toàn thể Giáo hội hướng về những người đang chìa tay ra để kêu gọi tình liên đới giữa chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 18/11/2017 

- Without the support of the prayers of the faithful, the Successor of Peter cannot fulfill his mission in the world. I am counting on you too!
Nếu không có sự hỗ trợ bằng lời cầu nguyện của các tín hữu, người kế vị thánh Phêrô không thể hoàn thành sứ vụ trong thế giới. Tôi cũng tin tưởng vào các bạn!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 17/11/2017 

- We need to encounter the poor and learn how to share so that it becomes a way of life.
Chúng ta cần phải gặp gỡ những người nghèo khổ và học chia sẻ sao cho điều đó trở thành lối sống.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 16/11/2017 

- Poverty is not an accident. It has causes that must be recognized and removed for the good of so many of our brothers and sisters.
Nghèo đói không phải là một kiếp nạn. Cần phải nhận ra những nguyên nhân và loại bỏ chúng vì lợi ích của nhiều anh chị em chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 15/11/2017 

- Faith is a great life companion, allowing us to feel the presence of a Father who never leaves His creatures alone.
Đức tin là người bạn đồng hành tuyệt vời của cuộc sống: nó cho chúng ta cảm nhận sự hiện diện của một người Cha không bao giờ để tạo vật của Ngài đơn độc.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 14/11/2017 

- Nothing and nobody can block the light that Christ puts in our hearts and on the face of His friends.
Không có gì và không ai có thể che lấp ánh sáng mà Đức Kitô chiếu rọi trong con tim và trên khuôn mặt bạn hữu của Ngài.
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 12/2017

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 61
  • Hôm nay: 5854
  • Tháng hiện tại: 159438
  • Tổng lượt truy cập: 20486897