Banner giua trang

Tiếng Huế

Đăng lúc: Thứ ba - 06/02/2018 21:11 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Năm 2004, Trung tâm nghiên cứu quốc học tổ chức tại Huế diễn đàn khoa học Tiếng Huế - người Huế - văn hóa Huế... Qua nhiều tham luận, đặc biệt là cuốn Từ điển tiếng Huế mà tác giả, bác sĩ Bùi Minh Đức ở Mỹ giới thiệu, tôi đã có một cái nhìn tổng hợp và biết được nhiều điều lý thú về tiếng Huế.
Tiếng Huế
 
"Tiếng Huế, giọng Huế, ca Huế rất đặc biệt ...". Thời Pháp thuộc, ngoài hai mươi tuổi, tôi có dịp dạy học ở Huế mấy năm. Từ miền Bắc vào đất Thần Kinh (ghép từ Thần Bí và Kinh Đô - PV) thuở đó coi là xa xôi lắm. Mấy tháng đầu, tôi vất vả lắm mới hiểu được tiếng Huế.
 
Có rất nhiều tiếng đặc thù Huế đối với tôi là tiếng nước ngoài: mô, tê, răng, rứa, ấy, bổ, chộ ... Có những câu nghe chẳng hiểu gì.

 
 
Năm 2004, Trung tâm nghiên cứu quốc học tổ chức tại Huế diễn đàn khoa học Tiếng Huế - người Huế - văn hóa Huế... Qua nhiều tham luận, đặc biệt là cuốn Từ điển tiếng Huế mà tác giả, bác sĩ Bùi Minh Đức ở Mỹ giới thiệu, tôi đã có một cái nhìn tổng hợp và  biết được nhiều điều lý thú về tiếng Huế.
 
Bà Hoàng Thị Châu có tham luận nêu lên một số đặc điểm và diễn biến của tiếng Huế. Trước hết, bà nhận định là giọng Huế phù hợp với giao tiếp thân mật, nhưng không thích nghi với đài, thông tin đại chúng bằng giọng Sài Gòn, nhất là Hà Nội. Tiếng Huế, với hệ thống ngữ âm, từ vựng rất cổ và hệ thanh điệu trầm, thuộc nhóm phương ngữ Trung (PNT), giáp ranh giữa phương ngữ Bắc (PNB) và phương ngữ Nam (PNN).
 
Ta có ba vùng phương ngữ: PNB gồm các tỉnh phía Bắc, các tỉnh Đồng bằng sông Hồng. PNT gồm Bắc Trung Bộ từ Thanh Hóa đến hết Huế. PNN gồm Nam Trung Bộ từ đèo Hải Vân đến mũi Cà Mau. Nhưng tiếng Huế cổ lại có những ngữ âm biến đổi rất nhanh cùng toàn bộ PNN: thí dụ phụ âm cuối n, t thành ng, k (như ham muốn = ham muống, mặt trời = mặc trời, con ngan ăn con chuồn chuồn=coong ngang ăng coong chuồng chuồng). Sở dĩ có sự biến đổi là do có tiếp biến văn hóa: Tiếng Việt đến phía Nam là lớp trên (biểu tầng) chịu ảnh hưởng ngôn ngữ bản địa Chăm và Khmer là lớp dưới (cơ tầng) và ngôn ngữ Hán đến sau là lớp phụ (phụ tầng).
 
Tiếng Chăm và tiếng Khmer có hệ thống phụ âm cuối rất phong phú, có khi không có trong tiếng Việt (r, s, h). Còn tiếng Hán thì suy giảm phụ âm cuối. Phải chăng phương ngữ Hán ở Triều Châu mất hai phụ âm n, t mà gây sự biến đổi trong PNN?
 
Vào thế kỷ XVIII, XIX để tránh sự áp bức của triều Mãn Thanh, người Hoa di cư hàng loạt bằng đường bộ (từ Quý Châu. Vân Nam, Quảng Tây, kể cả người Mèo, Dao, Choang, Thái), nhất là đường thủy (từ Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu-người Hán). Người Triều Châu đông nhất. Chỉ hơn 100 năm nay mới có hiện tượng mất phụ âm cuối n, t trong tiếng Hán, ảnh hưởng đến PNN. Hiện tượng này và một số hiện tượng PNN nhập vào phương ngữ Huế vì một số lớn các bà vợ vua triều Nguyễn đều là con các vị đại thần gốc Nam Bộ, do đó PNN nhập vào cung và lan rộng ra ở Huế. Một nét mới của tiếng Huế xuất hiện sau năm 1954, nước ta chia làm hai miền. Trung niên, thanh niên Huế ảnh hưởng nhiều hơn PNN, nên iê, ươ, uô biến thành i, ê, u (thí dụ: Uống rượu buổi chiều cuối năm trở thành úung rụ bủi chìu cúi năm). Như vậy, tiếng Huế là phương ngữ chuyển tiếp PNB và PNN, mạnh hơn về PNN, còn các phương ngữ miền Trung khác cũng chuyển tiếp nhưng Hà Nội hóa nhiều hơn.
 
Ngoài Bản tham luận Hoàng Thị Châu, những bản tham luận khác và Từ điển tiếng Huế của Bùi Minh Đức nêu một số đặc điểm về tiếng Huế đáng chú ý như:
 
- “Có một điểm cần được nhắc đến là phần ngữ âm học, âm vị học ... Tiếng Huế nhẹ nhàng thánh thót, nhỏ nhẹ, có nhiều âm ré mineur. Tại sao giữa hai vùng Nghệ Tĩnh và Quảng Nam, những nơi có tiếng nói mạnh mang nhiều nam tính, nhiều âm đỉnh và âm vực quá đối chọi lại nảy nở ra một phương ngữ bềnh bồng, ríu rít đầy nữ tính?
 
Với thời gian và điều kiện địa phương, các âm tố biến thiên như thế nào, rơi rụng thêm thắt ra sao? Ảnh hưởng âm Chàm và Mường quan trọng đến mức nào? Đời sống nhàn hạ, kiểu cách, phong lưu, hưởng thụ của một số ít người sống trong cung đình có ảnh hưởng đến âm sắc Huế như thế nào? Đó có thể là một vài đề tài nghiên cứu” (GS. Nguyễn Khắc Hoạch - California).
 
- “Tiếng Huế, giọng Huế, ca Huế rất đặc biệt ... Có 4 thứ giọng hát: giọng óc, giọng cổ, giọng ngực và giọng bụng. Giọng Huế thuộc giọng cổ, ở giữa. Ca Huế là sản phẩm của giọng Huế. Theo Phạm Duy, nhạc Huế thuộc âm giai ngũ cung lơ lớ khác hẳn âm giai điệu hòa (gamme tempéré) của Âu Tây và âm giai ngũ cung của dân nhạc miền Bắc. Chất lơ lớ ấy tạo cho câu hò, câu hát Huế có không khí mơ hồ bay bổng như âm nhạc Chiêm Thành hay Ấn Độ” (Bùi Minh Đức).
 
“Theo truyền thống, có 5 giọng tiếng Huế: giọng dinh (nơi dinh thự, thành phố, lịch sự và khiêm nhường), giọng hạ bạn (vùng nông nghiệp gần biển, vĩ thanh trĩu xuống), giọng thượng bạn (vùng gần núi, có nghề đốt than, vĩ thanh nâng cao), giọng hàng huyện (vùng trung du và ngoại ô Huế, tiếng làng quê)” (Liễu Thượng Văn).
 
“Giọng Huế và phong cách Huế đang nhạt nhòa đi, lai tạp dần, thậm chí còn mất hút” (Nguyễn Văn Dũng).
 
“Giọng nói âm trầm, xa lắng lạ... do trực cảm mà nhận thấy” (Trần Thanh Đạm).
 
“Khi giao tiếp, khuyên dạy con cái, người Huế thích nói chữ, nói bóng bẩy, dùng ca dao tục ngữ, khiến cho ngôn từ sống động, hình ảnh ví von... lời nói văn hoa” (Võ Thị Tiểu Kiều). 
Tác giả bài viết: Hữu Ngọc
Nguồn tin: baoquocte.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 10/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 19/10/2018 

- The leaven of Christians is the Holy Spirit that allows us to grow amidst the difficulties of the journey, but always with hope.
Chất men của Kitô hữu là Chúa Thánh Thần, Đấng làm chúng ta lớn lên giữa những khó khăn của cuộc đời, nhưng luôn trong hy vọng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 17/10/2018 

- When we listen to the Word of God, we obtain the courage and perseverance to offer the best of ourselves to others.
Khi lắng nghe Lời Chúa, chúng ta tìm được sự can đảm và kiên trì để trao ban điều tốt nhất của chúng ta cho tha nhân.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/10/2018 

- Praying is not like using a magic wand. Prayer requires commitment, constancy and determination.
Cầu nguyện không phải là sử dụng chiếc đũa thần. Cầu nguyện là phải dấn thân, kiên trì và quyết tâm.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/10/2018 

- Spend time before the Lord in contemplation, and do everything possible for the Lord at the service of others. Contemplation and service: this is our path of life.
Dùng thì giờ suy gẫm trước mặt Chúa và làm cho Chúa tất cả khi phục vụ người khác. Chiêm niệm và hành động: đó là con đường của đời sống chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 06/10/2018 

- We ask the Lord for the gifts of dialogue and patience, of the closeness and welcome that loves, pardons and doesn’t condemn.
Chúng ta hãy cầu xin Chúa ban ơn biết đối thoại và kiên nhẫn, gần gũi và tiếp nhận trong yêu thương, tha thứ và không kết án.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/10/2018 

- We fly to Thy protection, O Holy Mother of God. Do not despise our petitions in our necessities, but deliver us always from all dangers, O Glorious and Blessed Virgin.
Lạy Mẹ Thiên Chúa, chúng con ẩn náu dưới bóng từ ái của Mẹ. Xin chớ chê bỏ lời con kêu cầu trong cơn khốn khó, nhưng cứu chúng con khỏi mọi hiểm nguy. Lạy Đức Trinh nữ vinh hiển và được chúc phúc.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 27/9/2018 

- Jesus gave us a simple programme for journeying towards holiness: the commandment of love for God and our neighbor.
Chúa Giêsu đã cho chúng ta một chương trình đơn giản trong hành trình nên thánh: giới răn mến Chúa và yêu người lân cận.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/9/2018 

- Let us pray that programmes for development may predominate in the world, and not those for weapons.
Chúng ta hãy cầu nguyện cho các nhà hoạch định chính sách biết ưu tiên cho phát triển chứ không phải cho vũ khí.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/9/2018 

- Let us allow the Holy Spirit to clothe us with the weapons of dialogue, understanding, the search for mutual respect and fellowship!
Chúng ta hãy để Chúa Thánh Thần trang bị cho chúng ta những vũ khí đối thoại, hiểu biết, kiếm tìm sự tôn trọng nhau và tình huynh đệ!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/9/2018 

- Let us offer our lives in service and in joy, to make known to everyone that Jesus Christ is our only hope!
Hãy sống vui vẻ và phục vụ, để làm cho mọi người biết rằng Đức Giêsu Kitô là niềm hy vọng duy nhất của chúng ta!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/9/2018 

- Peace is a choice: it cannot be imposed and it isn’t found by chance.
Hòa bình là một lựa chọn: Hòa bình không thể bị áp đặt, cũng không phải chuyện từ đâu tới.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 19/9/2018 

- Goodness is loving and never imposes itself. It is a choice.
Lòng tốt là một thứ tình yêu không bao giờ áp đặt. Lòng tốt là một lựa chọn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 17/9/2018 

- It takes effort to always do good… The road to holiness is not for the lazy!
Làm điều tốt thì mệt… Con đường nên thánh không dành cho người lười biếng!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 14/9/2018 

- Today the Church invites us to contemplate the Cross of Our Lord. Contemplating the Cross for us Christians means contemplating both a sign of defeat and a sign of victory.
Hôm nay Giáo hội mời gọi chúng ta chiêm ngắm Thập Giá của Chúa chúng ta. Đối với Kitô hữu, chiêm ngắm Thập Giá là chiêm ngắm cả hai dấu chỉ của thất bại và của chiến thắng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 12/9/2018 

- Mary our Mother knows the joys and difficulties that we experience along our journey.
Đức Maria Mẹ chúng ta biết những niềm vui và những khó khăn mà chúng ta trải qua trong suốt hành trình của mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 11/9/2018 

- Jesus came down on earth so that we could go up to heaven: this is the mystery of the Cross.
Đức Giêsu xuống trần gian để chúng ta có thể lên thiên đàng: đó là mầu nhiệm của Thập Giá.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/9/2018 

- Without the right to education there is no real freedom, which allows every person to be the protagonist of their own destiny!
Không có quyền được giáo dục thì không có tự do đích thực, điều làm cho mỗi người trở thành vai chính của vận mệnh riêng mình!
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 10/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 44
  • Hôm nay: 5025
  • Tháng hiện tại: 233775
  • Tổng lượt truy cập: 24592664