Banner giua trang

GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền

Đăng lúc: Thứ tư - 29/11/2017 22:21 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
GS Ngôn ngữ học phản biện đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PGS Bùi Hiền
 
Xoay quanh những tranh luận về đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt hiện nay của PGS.TS Bùi Hiền, Vietnamnet giới thiệu bài viết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam.
 

GS.TS Nguyễn Văn Lợi (hàng sau, đeo kính) trao đổi với chuyên gia nước ngoài
nhân việc bàn về phần mềm soạn thảo Từ điển tiếng Việt. Ảnh: Văn Hiến Việt Nam
 
Về các đề xuất cải tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền, sau sự xôn xao, có lúc lên đến cao trào sục sôi của dư luận, hôm qua, trên một số báo và Đài Truyền hình quốc gia VTV1, ông Bùi Hiền và một số nhà khoa học (trong đó có Tổng thư kí Hội Ngôn ngữ học) đã có ý kiến phản hồi.
 
Tuy nhiên, các ý kiến phản hồi dường như chưa làm hài lòng dư luận, ngay cả những người trong nghề nghiên cứu ngôn ngữ.
 
Tôi làm nghề nghiên cứu ngôn ngữ, có chút hiêu biết về ngữ âm, chữ viết, lịch sử ngữ âm, chữ viết tiếng Việt và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam xin được nói thêm đôi điều.
 
Ngôn ngữ học là khoa học nghiên cứu về ngôn nghữ. Trên thế giới hiện nay có khoảng hơn 7.000 ngôn ngữ đang được sử dụng. Người biết một hoặc nhiều ngôn ngữ nào đó, chưa chắc đã hiểu biết về hơn 7.000 ngôn ngữ khác còn lại. Người sử dụng thành thạo (nghe nói đọc viết) một thứ tiếng nào đó vẫn chưa phải là người có hiểu biết khoa học vè ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ lại nhiều lĩnh vực. Ngôn ngữ học cũng có nhiều chuyên ngành hẹp, nghiên cứu từng lĩnh vực hẹp khác nhau. Chuyên gia về chuyên ngành hẹp này chưa chắc đã có những hiểu biết về chuyên ngành hẹp khác.
 
Trong ngôn ngữ học có chuyên ngành nghiên cứu về chữ viết. Trước đây, nhiệm vụ của chuyên ngành này là nghiên cứu, giải mã, đọc các văn bản viết bằng cổ tự (Cổ tự học), như cổ tự Ai Cập, cổ tự của người Maya (Anh Điêng, Mỹ La Tinh). Trong thế kỉ XX, trong ngôn ngữ học lại có chuyên ngành về nghiên cứu chế tác, cải tiến chữ viết cho các sinh ngữ. Chuyên ngành này phát triển ở Liên Xô (cũ) trong nửa đầù thế kỉ XX, khi các nhà ngôn ngữ học Xô Viết phải chế tác hoặc cải tiến chữ viết cho hàng loạt dân tộc thiểu số thuộc Liên bang Xô Viết. Nửa cuối thế ki XX, các chuyên gia thuộc Viện Ngôn ngữ học Mùa hè (Tổ chức SIL, Mỹ) có nhiều công trình nghiên cứu lí thuyết và thực hành trong lĩnh vực này, khi họ làm chữ viết và dich Kinh Thánh ra ngôn ngữ bản địa để truyền Đạo Tin Lành ở khắp nơi trên thế giới. Chữ viết của nhiều dân tộc thiểu số ở nước ta cũng được tổ chức SIL chế tác, hoặc cải tiến. Tóm lại, việc làm chữ viết, cải tiến chữ viết là công việc thực hành, phải dựa trên cơ sở lí luận, phương pháp của một chuyên ngành khoa học thuộc ngôn ngữ học. Để làm một thứ chữ viết mới, cần chú ý đến nguyên tắc ngôn ngữ học, tâm lí-sư phạm, thẩm mĩ, kĩ thuật in ấn. Để cải tiến một thứ chữ đã tồn tại nhiều thế kỉ, phải chú ý đến nguyên tắc tâm lí, văn hóa, lịch sử và kinh tế.
 
Đã có nhà ngôn ngữ học chỉ ra tính thiếu thực tiễn của các đề xuất của PGS Bùi Hiền. Theo tôi, những đề xuất cái tiến chữ Quốc ngữ của PGS Bùi Hiền không dựa trên những cơ sở khoa học.
 
Lí do để ông đòi cải tiến chữ Quốc ngữ là: 1- Một số trường hợp chữ QN không đảm bảo nguyên tắc “một âm vị ghi bằng 1 kí tự và ngược lại”. Đây là lí do để ông đề nghị bỏ cách ghi phân biệt C, K, QU; phân biệt NG/NGH, G/GH.. Thật ra từ lâu, nhiều người đã nhận ra sự bất hợp lí trên của chữ Quốc ngữ (làm khó cho trẻ em học viết tiếng Việt). Trong hội nghị Cải tiến chữ Quốc ngữ (năm 1960) ở Miền Bắc, nhiều người đề nghị cải tiến các trường hợp trên. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng, trước khi đi đến cải tiến các trường hợp, này cần tính đến mặt tâm lí, lịch sử, văn hóa.
 
Lí do thứ hai ông Bùi Hiền đưa ra đòi thống nhất cách ghi X/S, CH/TR, D/R/GI. Theo ông, trong cách phát âm tiếng Hà Nội, không có sự phân biệt trên. Tiếng Việt gồm các thổ ngữ, phương ngữ khác nhau. Mối thổ ngữ, phương ngữ có cách phát âm riêng. Hiện nay, ở nước ta, trong nhà trường, trên truyền thông, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, chưa có quy định chuẩn về phát âm (chính âm) mà chỉ có quy định chuẩn về cách viết (chính tả). (Riêng trường hợp nói lẫn lộn l/n bị xã hội “đánh dấu”, coi là “không chuẩn mực). Một trong những ưu điểm của chữ Quốc ngữ là, ngày từ đầu, cách đây 4 thế kỉ, chữ viết này đã “tổng hợp được những đặc điểm của các phương ngữ lớn (ghi được 6 thanh của tiếng bắc Bộ, đồng thời phản ánh được sự phong phú, đa dạng của phương về phụ âm của phương ngữ Bắc Trung Bộ, Nam Bộ). Hiện nay, ngoài tiếng Hà Nội, nhiều thổ ngữ, phương ngữ khác vẫn giữ lại cách phát âm phân biệt các trường hợp trên. Cần có một vài giải thích thêm về trường hợp phụ âm d trong chữ Quốc ngữ. Chữ Quốc ngữ sử dụng 2 con chữ D và Đ để ghi 2 phụ âm khác nhau. Ở thế kỉ 17, phụ âm D có cách phát âm khá gần với cách phát âm phụ âm D trong các tiếng châu Âu. Do vậy, các cố đạo dùng con chữ D (tương tự ngôn ngữ châu Âu) để ghi phụ âm này. Còn con chữ Đ để khi ghi phụ âm có cách phát âm xa lạ đối với người châu Âu. Họ sáng tạo cách ghi Đ. Ngay nay, trong tiếng Bắc Bộ, phụ âm D đã chuyên sang cách phát âm là Z. Tuy nhien ở thổ ngữ Phục Lễ (huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng), thổ ngữ Cương Gián (huyện Nghi Xuân, xã Đức An, Đức Thọ, Hà Tĩnh), thổ ngữ Bắc Trạch (Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình) vẫn còn giữ cách phát âm như thế kỉ 17 của D. Nếu chữ D thay bằng Z như đề xuất của PGS Bùi Hiền, thì không phản ánh được một hiện tượng lịch sử của tiếng Việt. (Nói thêm, người Anh, Pháp rất quan tâm tính lịch sử trong chữ viết nên cách phát âm đã thay đổi, nhưng chữ viết vẫn giữ lại). Hơn nữa, cách viết D bằng Z không phù hợp với các thổ ngữ còn phân biệt 2 phụ âm này. Cũng như vậy, cách viết không phân biệt S/X, CH / TR, R/D/GI là làm nghèo đi tính đa dạng về mặt thổ ngữ, phương ngữ tiếng Việt vốn là một ưu thế của chữ Quốc ngữ. Tất nhiên, đề xuất viết không phân biệt X /S, CH/TR, D/R/GI, chắc chắn là điều khó chập nhận của đối với người nói các thổ ngữ, phương ngữ không phải Hà Nội.
 
Vấn đề thứ ba ông Bùi Hiền đưa ra liên quan đến các kí tự gồm nhiều con chữ, theo ông cần cải tiến để viết cho đơn giản, tiết kiệm thời gian (thao tác viết, đánh máy), không gian (con chữ chiếm giấy). Quả là chữ Quốc ngữ cũng như nhiều chữ viết trên thế giới, có nhiều kí tự gồm 2, 3 con chữ. Viết (đánh máy) những kí tự này mất nhiều thao tác (thời gian) và chiếm nhiều chỗ (không gian). Chữ viết là kí hiệu (được tiếp thu bằng thị giác) ghi các âm, thanh (phụ âm, nguyên âm, thanh điệu vốn được tiếp thu bằng tai). Là kí hiệu, mối kí tự do con người quy ước. Tuy nhiên, sự quy ước không thể tùy tiện. Hệ thống âm vị mang tính hệ thống chặt chẽ. Từ trong bụng mẹ, đứa trẻ đã học nghe các âm thanh của tiếng mẹ đẻ. Khi ra đời, kĩ năng nghe-nói dần hoàn thiện. Về mặt tâm lí ngôn ngữ, một cách vô thức, trẻ em học nghe-nói thông qua tính hệ thống của hệ thống âm thanh. Chữ viết để phản ánh hệ thông âm thanh cũng phải mang tính hệ thống. Có như vậy, người học (dù là trẻ em hay người lớn) mới dễ dàng tiếp thu, ghi nhớ cách viết cách đọc từng âm vị, âm tiết, từ ngữ. Do vậy, việc lụa chọn các kí tự, quy định về cách viết (chính tả) không thể tùy tiện.
 
Tiêu chuẩn này được đảm bảo khá tốt ở chữ Quốc ngữ. Có thể nói, những người làm chữ Quốc ngữ có những sáng tạo trong việc dùng các con chữ và dấu phụ để ghi các âm (phụ âm, nguyên âm), đặc biệt trong việc dùng các dấu thanh (dấu giọng) để ghi thanh điệu. Việc lựa chọn kí tự này hay khác đều có lí do, mang tính hệ thống, tạo thuận lợi cho việc học, tiếp nhận.
 
Những đề xuất của PGS Bùi Hiền như dùng Q thay cho NG, W thay cho TH phá vỡ tính hệ thống của hệ thống kí tự chữ Quốc ngữ. Đúng như PGS Hoàng Dũng, trong các chữ viết dựa trên hệ chữ La Tinh, không có chữ viết nào có cách dùng kí tự tùy tiện như vậy.
 
Việc thay kí tự NH băng N’ cũng thiếu cơ sở. Về phát âm, NH là phụ âm vang, mũi, cùng nhóm với các phụ âm M, N,NG. Thay NH bằng N’, cũng như thay NGbằng Q phá vỡ tính hệ thống, người học khó tiếp thu (học đọc/viết). Hơn nữa, trong chữ Quốc ngữ dấu phụ (tương tự dấu phẩy treo trong N’ chỉ dùng để ghi thanh điệu và một số nguyên âm, còn NH là phụ âm. Về mặt hình chữ (graphic), N’ rất khó tiếp nhận bằng thị giác, dễ lẫn sang các kí hiệu phụ ghi thanh điệu. Ngoài ra, việc dùng N’ thay NH không giúp tiết kiệm. Khi viết N’ vẫn phải nhấc bút 2 lần, khi đánh máy vẫn phải gõ 2 nhịp (Đấy là chưa kể, viết 2 con chữ liền nhau, nhanh hơn viết với dấu phụ N’)NH chiếm không gian lớn hơn theo chiều ngang, còn N’ chiếm không gian lớn hơn theo chiều cao. Với kí tự N’, nhìn một văn bản (viết, in) sẽ rối, thiếu thẩm mĩ.
 
Tiếng Việt là ngôn ngữ quốc gia (khẳng định trong Hiến pháp 2013), ngôn ngữ chính thức, tiếng phổ thông của mọi công dân ở các vùng miền thuộc 54 tộc người ở nước ta. Làm cho tiếng Việt luôn giữ được bản sắc của mình, đồng thời phát triển hòa nhập trong thế giới thời đại công nghệ 4.0 là trách nhiệm và quyền lợi của mọi người. Mỗi cá nhân, tập thể có thể đề xuất những cải tiến chữ Quốc ngữ. Tất nhiên các đề xuất sẽ được xã hội chấp nhận, nếu đề xuất đó có cơ sở khoa học và thực tiễn.
Tác giả bài viết: GS Ngôn ngữ Nguyễn Văn Lợi
Nguồn tin: VietNamNet
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 01/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/02/2018 

- Our Heavenly Father always listens to His children when they cry out to Him in their pain. Today let us offer the Lord a Day of prayer and fasting for peace.
Cha chúng ta trên trời luôn lắng nghe lời kêu nài của con cái Ngài trong cơn sầu khổ. Hôm nay chúng ta hãy dâng lên Chúa một Ngày Ăn chay Cầu nguyện vì Hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 18/02/2018 

- I wish you all a fruitful Lenten journey, and I ask you to pray for me and my collaborators as we begin our week of Spiritual Exercises.
Xin chúc mọi người một Mùa Chay thánh thiện, và xin cầu nguyện cho tôi và các cộng sự hôm nay bắt đầu tuần Tĩnh Tâm.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 09/02/2018 

- Christians are called to keep alive the memory of how much God has done through them.
Kitô hữu được mời gọi lưu giữ những ký ức về điều Chúa đã thực hiện qua họ.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 08/02/2018 

- We cannot remain silent before the suffering of millions of people whose dignity has been wounded.
Chúng ta không thể thinh lặng trước nỗi đau khổ của hàng triệu con người mà nhân phẩm bị tổn thương.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 06/02/2018 

- All of us are called to commit ourselves to protecting minors in the digital world.
Tất cả chúng ta đều được mời gọi dấn thân bảo vệ trẻ vị thành niên trong thế giới kỹ thuật số.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 05/02/2018 

- One who is aware of his own wretchedness and lowers his gaze with humility feels God’s merciful gaze set upon him.
Ai ý thức sự khốn cùng của mình và hạ mình khiêm tốn sẽ cảm nhận được ánh mắt thương xót của Thiên Chúa hướng về mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/02/2018 

- Jesus wants to be found by those who look for Him. But to look for Him we have to get up and go out.
Đức Giêsu tỏ mình cho những ai tìm kiếm Ngài, nhưng muốn tìm kiếm Ngài chúng ta phải đứng dậy, phải đi ra.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/02/2018 

- A life of faith means wanting to be with the Lord, and that means constantly searching for Him wherever He is.
Sống đức tin nghĩa là mong muốn ở với Chúa, và liên lỉ tìm kiếm Chúa nơi Ngài hiện diện.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/02/2018 

- May every person come to Christ, the Light of Truth, and may the world advance along the path of justice and peace.
Xin cho mỗi người biết đến với Đức Kitô, là Ánh sáng Chân lý, và cho thế giới tiến bước trên con đường công lý và hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/02/2018 

- A faith that does not trouble us is a troubled faith. A faith that does not make us grow is a faith that needs to grow.
Đức tin không đưa chúng ta vào khủng hoảng là thứ đức tin bị khủng hoảng. Đức tin không làm chúng ta lớn lên là loại đức tin cần phải lớn lên.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 31/01/2018 

- Jesus is our mediator, who reconciles us not only with the Father but also with each other.
Chúa Giêsu là Đấng hòa giải của chúng ta, Đấng không chỉ hòa giải chúng ta với Chúa Cha mà còn hòa giải chúng ta với nhau.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 30/01/2018 

- Goodness, together with love, justice and solidarity, are not achieved once and for all; they have to be realized each day.
Sự tốt lành, đi cùng với tình yêu, công bằng và tình liên đới, không thể thủ đắc một lần và mãi mãi; chúng phải được thực thi mỗi ngày.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 29/01/2018 

- Through prayer we can enter into a stable relationship with God, the source of true joy.
Qua việc cầu nguyện, chúng ta đi vào mối tương quan bền vững với Thiên Chúa là nguồn vui đích thực.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/01/2018 

- I pray for those who suffer from Hansen’s Disease and I encourage those who are committed to their care and reintegration into society.
Tôi cầu nguyện cho những người bị phong cùi và khuyến khích những ai dấn thân chăm sóc họ, giúp họ tái hòa nhập vào xã hội.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/01/2018 

- Christian joy cannot be bought. It comes from faith and from meeting Jesus Christ, who is the reason for our happiness.
Niềm vui của Kitô hữu không mua được. Niềm vui đó đến từ đức tin và sự gặp gỡ với Đức Giêsu Kitô, căn nguyên niềm hạnh phúc của chúng ta.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/01/2018 

- I would like to invite everyone to promote a journalism of peace, a journalism created by people for people.
Tôi mời gọi mọi người thúc đẩy một nền báo chí vì hòa bình, một nền báo chí bởi người dân và cho người dân.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 24/01/2018 

- There is no such thing as harmless disinformation; trusting in falsehood can have dire consequences.
Không có thông tin bị bóp méo nào là vô hại; tin tưởng vào điều giả dối có thể nhận những hậu quả tai hại.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/01/2018 

- The Lord calls you today to travel with Him through the city, your city. He calls you to be His missionary disciple.
Hôm nay, Chúa mời bạn cùng Ngài đi vào thành phố, thành phố của bạn. Ngài mời gọi bạn trở thành môn đệ truyền giáo của Ngài.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/01/2018 

- Don’t waste time hiding your heart. Fill your life with the Holy Spirit!
Đừng lãng phí thời gian che giấu trái tim mình. Hãy lấp đầy cuộc sống bằng Chúa Thánh Thần!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 20/01/2018 

- There is no better medicine to heal so many wounds than a heart capable of mercy.
Không có dược phẩm nào tốt hơn để chữa lành nhiều vết thương bằng một trái tim biết xót thương.
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 02/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 82
  • Khách viếng thăm: 77
  • Máy chủ tìm kiếm: 5
  • Hôm nay: 3346
  • Tháng hiện tại: 313703
  • Tổng lượt truy cập: 21605652