Banner giua trang

“Khai giảng”: Từ ngữ hé lộ cả tư duy giáo dục của nước nhà

Đăng lúc: Thứ ba - 14/08/2018 07:25 - Người đăng bài viết: ccshue
-

-

Khai học thì có nghĩa trọng tâm đặt vào việc học, tức là lấy học sinh làm trung tâm. Giáo dục các nước tiên tiến phương Tây hiện nay đều lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng phát triển các kỹ năng, sở trường, những khuynh hướng thiên bẩm riêng của từng học sinh, chứ không đối xử như nhau như cá mè một lứa.
“Khai giảng”: Từ ngữ hé lộ cả tư duy giáo dục của nước nhà
 
Ngày nay, các trường học và học sinh Việt Nam đều quen thuộc với hai từ ‘Khai giảng’ mỗi khi bắt đầu một năm học mới. Tuy nhiên, ngay từ cái tên gọi này đã có thể thấy được tư duy giáo dục ở nước ta, hơn nữa cũng thấy được chữ nghĩa đã được người thời nay sử dụng biến đổi như thế nào.
 
 
Ý nghĩa của từ ‘Khai giảng’
 
‘Khai giảng’, như cách dùng từ, cách hiểu của đa số chúng ta hiện nay, thì có nghĩa là bắt đầu học tập giảng dạy cho một năm học hay khóa học, lớp học đặc thù. Ngày khai giảng chính là ngày đầu tiên cho một năm học hay khóa học, lớp học đặc thù nào đó. Tuy nhiên, xét về chữ nghĩa thì từ ‘Khai giảng’ lại không có nghĩa là như vậy, chẳng qua là chúng ta đã áp đặt nên nó các ngữ nghĩa mới, tách rời khỏi nghĩa mặt chữ. Dần dà, khi dùng theo nghĩa biến đổi đã lâu, đã quá quen thuộc thì mọi người đều mặc nhiên coi nó là đúng, còn các từ có nghĩa đúng xưa, thì không dùng, hoặc ít dùng, thậm chí coi chúng là sai.
 
‘Khai giảng’ mặc dù là từ Hán Việt, nhưng nó cũng ra đời vài chục năm lại đây, thời xưa không có từ này.
 
Trong từ ‘Khai giảng’ thì chữ ‘Khai’ (開) có nghĩa là mở, chữ Hán gồm bộ Môn (門 – cánh cửa) và bên trong vẽ hai cánh tay mở hai cánh cửa (幵). Vì thế, ‘Khai’ có nghĩa là mở, mở ra, mở đầu, bắt đầu, ví dụ các từ: khai hội, khai mạc, khai sinh, khai tử, khai hỏa, khai xuân, khai nghiệp, khai trương…
 
Còn chữ ‘Giảng’ (講), có nghĩa là giảng giải, chữ Hán gồm bộ Ngôn (言 – lời nói) và chữ Cấu (冓 – trong cung kín, trong phòng kín). Như vậy, chữ Giảng có nghĩa là giảng giải, giảng nghĩa, diễn giảng, giảng sách, giảng kinh…,  rồi mở rộng ra nghĩa giảng bài, giảng dạy.
 
Vậy nên, Ngày khai giảng có nghĩa là ngày bắt đầu giảng bài, giảng dạy. Qua cái tên này cũng có thể dễ dàng thấy được tư tưởng giáo dục ở nước ta, tư duy giáo dục phổ biến vẫn là thầy giảng trò nghe, thầy giảng trò ghi chép, nền giáo dục hoàn toàn lấy thầy làm trung tâm, và một chiều từ trên xuống.
 
Giáo dục lấy thầy làm trung tâm, nên thầy nói sao trò nghe vậy, bảo sao thì làm vậy, học sinh nào có ý tưởng, tư duy độc lập sáng tạo, thì có thể bị coi là kẻ phá bĩnh, bị điểm kém.
 

Qua cái tên ta cũng có thể thấy được tư tưởng giáo dục ở nước ta là một chiều từ
trên xuống, thầy giảng trò nghe, thầy giảng trò ghi chép. (Ảnh: youtube.com)
 
Chẳng thế mà có câu chuyện sau, con trai nhà văn Nguyễn Khải có đem đề văn “Em hãy phân tích tác phẩm Mùa lạc của Nguyễn Khải”, đưa cho bố, nhờ bố làm giúp. Nhà văn Nguyễn Khải lúc đó đang rỗi rãi, nên dụng công nghiêm túc làm đề văn. Tuần sau, trả bài, bài văn nhận được lời phê “Em hoàn toàn không hiểu được ý tưởng của tác giả”.
 
Giáo dục một chiều từ trên xuống nên thầy cô chỉ giảng, trò chỉ nghe, ghi chép, làm theo, không chấp nhận tranh luận, biện luận, không có môi trường mở cho không gian sáng tạo, tư duy, tư tưởng bị đóng khung.
 
Thầy không nhận được ý kiến chất vấn, nên lại nghĩ rằng mình nói, giảng là hoàn toàn đúng, cũng dẫn đến thầy cố chấp, bảo thủ và tự cao. Trò chỉ biết tuân theo, làm theo, cho nên thiếu sức sáng tạo, máy móc, học tập, làm bài như một cái máy, như rô bốt. Đặc biệt, kiến thức trong trường so với đời sống, xã hội, lịch sử, văn hóa còn có khoảng cách rất lớn, học sinh lại chỉ máy móc theo thầy giảng, nên vốn sống, vốn hiểu biết xã hội rất kém, nhất là đối với lịch sử, văn minh, văn hóa truyền thống thì hầu như trống rỗng.
 
Trước “khai giảng”, cha ông ta đã dùng từ nào?
 
Mấy chục năm trước, từ ‘Khai giảng’ cũng có dùng, nhưng ít hơn, phổ biến là những từ như ‘Khai trường’, ‘Tựu trường’, vậy nên, Ngày khai giảng được gọi là Ngày khai trường, Ngày tựu trường.
 
Khai trường là mở đầu, bắt đầu hoạt động của trường học. Ngày khai trường là ngày trường học bắt đầu mở cửa lại sau kỳ nghỉ dài, bắt đầu công việc học tập, giảng dạy.
 
Tựu trường thì chữ Tựu có nghĩa là đến, tới, tề tựu, nên tựu trường nghĩa là đến trường, tới trường. Ngày tựu trường có nghĩa là ngày tề tựu đến trường để trở lại công việc học tập giảng dạy sau kỳ nghỉ dài.
 

Mấy chục năm trước, chúng ta quen với từ như ‘Khai trường’, ‘Tựu trường’ hơn,
từ khai giảng gần đây mới có. (Ảnh: pinterest.com)
 
Còn thời gian trước đó nữa, từ cổ xưa thì vẫn dùng từ ‘Khai học’, từ này trước kia còn dùng, còn thời nay thì hầu như không thấy sử dụng.
 
‘Khai học’ thì chữ ‘Khai’ như nói ở trên là mở ra, mở đầu, bắt đầu; còn chữ ‘Học’ có nghĩa là học tập, nó còn có nghĩa là Học hiệu, nghĩa là trường học. Vậy nên ‘Khai học’ có nghĩa là bắt đầu học tập sau kỳ nghỉ, và cũng có nghĩa là Khai trường, bắt đầu mở cửa trường học hoạt động trở lại sau kỳ nghỉ dài.
 
Như vậy từ ‘Khai học’ là lâu đời nhất, có ý nghĩa rộng và bao quát nhất, chính xác nhất diễn tả “Bắt đầu công việc giảng dạy, học tập, bắt đầu công việc của trường học”, và Ngày khai học là ngày đầu tiên nhà trường hoạt động trở lại.
 
Hiện nay các nước còn dùng chữ Hán như Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, họ vẫn dùng từ ‘Khai học’ và ‘Khai học nhật’ (Ngày khai học).
 
Các nước ảnh hưởng văn hóa Hán thì Hàn Quốc cũng vẫn dùng từ ‘Khai học’개학 (開學) (Gaehag). Còn Nhật Bản dùng từ ‘Thủy Nghiệp’ Shigyō (始業), có nghĩa là Khai thủy Học nghiệp: bắt đầu sự nghiệp học tập, cũng hoàn toàn tương đương với từ Khai học.
 
Khai học thì có nghĩa trọng tâm đặt vào việc học, tức là lấy học sinh làm trung tâm. Giáo dục các nước tiên tiến phương Tây hiện nay đều lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng phát triển các kỹ năng, sở trường, những khuynh hướng thiên bẩm riêng của từng học sinh, chứ không đối xử như nhau như cá mè một lứa.
 
Giáo viên không nhồi nhét kiến thức, không ép học sinh học, mà hướng dẫn, khơi dậy niềm vui trong học tập cho các em. Nhà trường chú trọng giáo dục toàn diện, đạo đức, ứng xử văn minh trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội, tri thức văn hóa, xã hội, lịch sử, kiến thức khoa học và các khả năng nghệ thuật, mỹ thuật, thể thao…
 
Lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là người hướng dẫn, gợi mở, khơi dậy niềm đam mê, khả năng thiên bẩm riêng của từng học sinh, nên đã phát huy tối đa khả năng của mỗi cá nhân.
 

Phương pháp dạy học của các nước văn minh đều là lấy học sinh làm trung tâm.
(Ảnh: youtube.com)
 
Những đặc điểm trên của nền giáo dục hiện đại tiên tiến phương Tây, lại chính là những gì các nước văn minh Á Đông đã thực hiện cách đây 2.500 năm. Lấy học sinh làm trung tâm, dạy học tùy theo cá nhân khác nhau mà có phương pháp, nội dung khác nhau, và giáo dục không chú trọng vào truyền thụ mà là gợi mở, để học trò tư duy, tìm tòi sáng tạo, đã được Khổng Tử là người đầu tiên sử dụng, được ghi chép trong Luận ngữ như sau:
 
Tử Lộ hỏi: “Nghe rồi thì nên thực hành ngay phải không?”.
 
Khổng Tử nói: “Có mặt cha ngươi, làm sao nghe rồi thực hành ngay?”.
 
Nhiễm Hữu hỏi: “Nghe rồi thì nên thực hành ngay phải không?”.
 
Khổng Tử lại bảo: “Nghe được thì thực hành ngay”.
 
Công Tây Hoa lại nói: “Sao hai câu hỏi giống nhau mà thầy trả lời mỗi người một khác vậy?”.
 
Khổng Tử giải thích: Nhiễm Hữu làm việc gì cũng nhút nhát rụt rè nên ta cổ vũ trò ấy. Còn Tử Lộ dũng khí hơn người, hăng hái dám làm nên ta kìm bớt trò ấy một chút.
 
Đối thoại gợi mở là phương pháp Khổng Tử sử dụng xuyên suốt trong cuộc đời dạy học của mình. Khổng Tử không hề viết sách để cho học trò đọc. Ông chỉ giảng những gì trò hỏi, và đặt câu hỏi kiểm tra sự hiểu biết của trò. Đôi khi, ông cũng dùng những câu hỏi gợi mở để trò hiểu vấn đề. Phương pháp này rất tốt trong việc phát huy tính năng động, sáng tạo và khả năng tư duy của trò. Ông nhấn mạnh: “Kẻ nào chưa uất ức vì chưa hiểu được thì ta không gợi mở cho. Kẻ nào không hậm hực vì chưa thể nói ra được thì ta chẳng hướng dẫn cho. Kẻ đã được ta chỉ cho một góc vuông mà chẳng biết tự xét ba góc kia thì ta chẳng dạy nữa”.
 

Coi trọng cái tôi cá nhân cũng là phương pháp giáo dục của người xưa. (Ảnh: wxwenku.com)
 
***
Chữ gắn liền với nghĩa, từ ngữ đều có nội hàm sâu xa đằng sau, cho nên không dùng từ ngữ bừa bãi, tự “sáng tạo” ra từ ngữ mới mang nội hàm biến đổi, nông cạn. Chỉ riêng từ ‘Khai giảng’ và ‘Khai trường’, ‘Khai học’ đã cho thấy rõ cái tinh tế, uyên thâm của Đạo học thời xưa. Chúng ta muốn sáng tạo, phát triển, cải cách nền giáo dục hiện đại, bước cùng nhịp bước với thế giới văn minh thì không chỉ cứ nhìn các nước phát triển rồi máy móc bắt chước, áp dụng.
 
Trong Binh pháp Tôn Tử có câu: “Biết mình biết người, trăm trận trăm thắng”. Do đó, trước khi học người ta, thì hãy xem lại mình, xem lại tinh hoa văn hóa truyền thống dân tộc, rồi từ đó gạn đục khơi trong, như vậy mới có nền tảng để chúng ta xây dựng công trình đồ sộ được. Không có nền tảng văn hóa truyền thống, thì lâu đài to đẹp đến mấy, cũng chỉ là lâu đài trên cát mà thôi.

Tác giả bài viết: Nam Phương
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TRUYỀN THÔNG TIN VUI VÀ HY VỌNG

…Tôi muốn khuyến khích mọi người tham gia vào các loại hình truyền thông mang tính xây dựng, loại bỏ định kiến với người khác và cổ võ nền văn hóa gặp gỡ, giúp mọi người chúng ta nhìn thế giới xung quanh một cách thực tế và đầy tin tưởng.   …Tôi muốn góp phần vào việc tìm kiếm một phong cách...

ĐỨC THÁNH CHA TRÊN TWITTER 12/2018


Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 13/12/2018 

- Even when we pray alone, we pray together with all the people of God.
Cả khi chúng ta cầu nguyện một mình, chúng ta đang cầu nguyện cùng với toàn dân Chúa.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 10/12/2018 

- Keep the faith. In this second week of Advent, we ask for the grace to prepare ourselves with faith to celebrate Christmas.
Gìn giữ đức tin. Trong tuần thứ hai mùa Vọng này, chúng ta hãy xin ơn Chúa để chuẩn bị cử hành Lễ Giáng sinh trong đức tin.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 08/12/2018 

- What is the secret of Mary’s beauty, “tota pulchra”? Not appearances, or that which passes, but a heart totally centred on God.
Đâu là bí mật vẻ đẹp “toàn mỹ” của Đức Maria? Không phải vẻ bên ngoài hoặc những gì chóng qua, nhưng là con tim quy hướng trọn vẹn về Thiên Chúa.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 07/12/2018 

- Loving God means serving our neighbour without reserve, and trying to forgive without limits.
Yêu Chúa nghĩa là phục vụ người lân cận không so đo, và tha thứ không giới hạn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/12/2018 

- This Advent, make yourself small, make yourself humble, make yourself a servant of others, and the Lord will give you the ability to understand how to make peace.
Trong Mùa Vọng này, chúng ta hãy trở nên nhỏ bé, khiêm hèn, phục vụ người khác và Chúa sẽ cho chúng ta khả năng hiểu thế nào là kiến tạo hòa bình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 04/12/2018 

- Advent is a time for renewing the faith, for purifying it, so that it can be more authentic.
Mùa Vọng là thời gian để canh tân và thanh luyện đức tin, để đức tin trở nên chính thống hơn.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 03/12/2018 

- So many persons with disabilities and difficulties reopen their hearts to life when they realize they are loved! And how much love can flow from a heart thanks to the remedy of a smile!
Biết bao người khuyết tật và đau khổ tìm lại được cuộc sống khi họ cảm thấy được yêu thương! Và biết bao tình yêu thương tuôn ra từ một trái tim nhờ vào liệu pháp nụ cười!

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 02/12/2018 

- Advent is the time to welcome the Lord who comes to meet us, the time to look ahead, and to prepare ourselves for Christ’s return.
Mùa Vọng là lúc đón Chúa đến gặp gỡ chúng ta, để nhìn về tương lai, và chuẩn bị tâm hồn cho ngày Đức Kitô lại đến.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 01/12/2018 

- There is no such thing as the perfect family. Only by the daily exercise of forgiveness can a family grow.
Không có gia đình nào hoàn hảo cả; gia đình tăng trưởng nhờ việc thực hành tha thứ mỗi ngày.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 28/11/2018 

- We cannot truly follow Jesus when we are weighed down by things, because if the heart is crowded with other goods, there will be no room for the Lord, who will become just one thing among others.
Chúng ta không thể thực sự theo Đức Giêsu khi còn mang nặng nhiều thứ. Bởi lẽ nếu con tim chúng ta chất đầy của cải, thì không còn chỗ cho Chúa, Ngài sẽ chỉ là một trong nhiều thứ khác.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 27/11/2018 

- This week the Church invites us to ask ourselves: what state do I want the Lord to find me in when He calls?
Tuần này Giáo hội mời chúng ta tự vấn: Tôi muốn mình thế nào khi Chúa tìm thấy và gọi tôi?

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 26/11/2018 

- Let us ask the Lord for the grace of being generous, so that our hearts may be opened and we may become kinder.
Chúng ta hãy cầu xin Chúa ơn quảng đại, để con tim chúng ta có thể mở ra và trở nên hảo tâm.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 25/11/2018 

- While the great ones of the Earth build themselves ‘thrones’ for their own power, God chooses an uncomfortable throne, the cross, from which to reign by giving his life.
Trong khi các lãnh tụ Trần gian xây “ngai” cho quyền lực của mình, thì Chúa chọn thập giá, chiếc ngai không tiện nghi, để Ngài cai trị bằng cách trao ban mạng sống của mình.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 23/11/2018 

- Men and women bear God’s image within and are the object of His infinite love, in whatever condition they were called into existence.
Đàn ông và phụ nữ mang trong mình hình ảnh của Thiên Chúa và là đối tượng tình yêu vô biên của Ngài, bất kể hoàn cảnh nào mà họ được mời gọi để sống.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 22/11/2018 

- In the eyes of God human life is precious, sacred and inviolable. No one can despise the lives of others or one’s own life.
Dưới con mắt của Chúa, mạng sống con người là quý giá, linh thánh và bất khả xâm phạm. Không ai được coi thường mạng sống của mình và của người khác.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/11/2018 

- May the Virgin Mary help us joyfully follow Jesus on the way of service, the royal road that leads to Heaven.
Xin Mẹ Maria giúp chúng ta hân hoan theo Chúa Giêsu trên con đường phục vụ, con đường cao quý dẫn tới thiên đàng.

Pope Francis (@Pontifex)
    Ngày 21/11/2018 

- May the Virgin Mary help us joyfully follow Jesus on the way of service, the royal road that leads to Heaven.
Xin Mẹ Maria giúp chúng ta hân hoan theo Chúa Giêsu trên con đường phục vụ, con đường lộng lẫy dẫn tới thiên đàng.

Tin Mới

10 đột phá y học thế giới năm 2018
Hình ảnh Đức Tổng Giám Mục Marek Zalewski Đại Diện Tòa Thánh và Đức Thánh Cha thăm giáo phận Nha Trang
Chúa nhật 3 Mùa Vọng B. Đạo mang lại phương dược cứu đời
Đôi dòng tường thuận Hội Ngộ lớp Mẹ Vô Nhiễm (HT67) năm 2018
Sứ điệp ĐTC nhân dịp 70 năm Tuyên Ngôn Nhân Quyền
Danh sách các tu sĩ linh mục mục vụ tại các bệnh viện thuộc TGP SÀI GÒN
Tuyển tập thánh ca Giáng Sinh. Lm Bạch Vân
ĐTC Phanxicô: Học cầu nguyện từ Chúa Giêsu
ĐTC Phanxicô: Tình yêu hôn nhân không chỉ kéo dài bao lâu đôi bạn còn xuôi thuận
Chúc mừng ngày Vu quy Ánh Nhi F1/HT71
Chiếc bình nứt
3 từ tiếng Việt chính thức được công nhận trong từ điển tiếng Anh Oxford
Bức ảnh đại tá Mỹ đứng dưới mưa tầm tã chào 1 đám tang xa lạ, và bài học đáng suy ngẫm
Xin yêu thương và chia sẻ Tình Xuân 2019
Chúa nhật 2 Mùa Vọng B. Dọn đường cho Chúa đến
Sai lầm chết người trong xử trí, điều trị đột quỵ
Xứ mộng mơ tuyệt đẹp dưới ống kính nhiếp ảnh gia Huế
Giật mình và lo lắng về giáo dục nước nhà
Hội Legio Mariae của Giáo xứ Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo VN tại Denver, Colorado mừng lễ bổn mạng Đức Mẹ Vô Nhiễm
Ngày 3/12: CCS Huế viếng từ đường Đức Cố HY Thuận
Chuyen muc Hoi Ngo

ỦNG HỘ-CHIA SẺ


========================================





HIỆP THÔNG THÁNG 12/2018

Websites Gia đình

BỘ ĐẾM

  • Đang truy cập: 25
  • Hôm nay: 10710
  • Tháng hiện tại: 200348
  • Tổng lượt truy cập: 25283386